Kopen, schenken of erven?
Bij de overname van een bedrijf duiken er doorgaans meer vragen op dan antwoorden. Hoe realiseer ik de overdracht het best? Verkoop, schenking of gewoon via erfenis? Wat zijn de fiscale en boekhoudkundige aspecten in functie van het gekozen scenario? Wie kan me best begeleiden in het overnameproces? En hoeveel is het bedrijf dat ik wil overlaten/overnemen echt waard? Een uniek boek en een Ondernemersbeurs hierover brengen licht in de duisternis.
In het boek ‘Overdracht van het familiebedrijf’ lopen achtereenvolgens een bedrijfsadviseur, een belastingconsulent, een notaris en een bedrijfsrevisor door een fictief bedrijf om de diverse aspecten toe te lichten die aan bod komen bij een overname ervan. Notaris Eric Spruyt, één van de auteurs, is onze gids. “De volgende 10 jaar worden niet minder dan 30% van alle familiale ondernemingen in België geconfronteerd met het probleem van overdracht van de macht en/of het patrimonium”, zegt hij. ‘Want 40% van de huidige bedrijfsleiders is 50 jaar of ouder. Een gedegen voorkennis en professionele begeleiding is dus geen overbodige luxe voor een geslaagde KMO-overdracht.”
Erfenis
Hoe pak ik zo’n overdracht aan? Grosso modo zijn er drie technieken die totaal van elkaar verschillen in de gevolgen: erven, schenken of verkopen. Het bedrijf kan in eerste instantie vererfd worden in het voordeel van de gedoodverfde “troonopvolger”, via de opmaak van een testament. De andere kinderen van de bedrijfsleider, de zogenaamde “niet-actieven”, krijgen dan goederen uit het privépatrimonium. “Ogenschijnlijk is dit de meest voor de hand liggende formule”, licht Eric Spruyt toe. “Ze biedt het voordeel dat de bedrijfsleider desgewenst tot aan zijn dood op zijn vermogen kan blijven zitten. Toch zien we in de praktijk –om evidente redenen- zelden of nooit de KMO-overdracht binnen de familie gebeuren langs deze weg. Er is namelijk een belangrijk juridisch obstakel en dat is de zogenaamde “reserve”, d.i. het wettelijk beschermd erfrecht van bepaalde erfgenamen, met name de langstlevende echtgeno(o)t(e) en de kinderen. Deze moeten sowieso een deel van de koek krijgen en hier wringt precies het schoentje. Het bedrijf maakt vaak zo’n belangrijk onderdeel van het vermogen van de bedrijfsleider uit, dat de toebedeling ervan via testament aan één van de kinderen uitgesloten is, want daarmee zou de reserve van de andere kinderen aangetast worden.
Door de toebedeling van een bedrijf via testament kan er in vele gevallen ook geen belastingbesparing gerealiseerd worden op het vlak van de successierechten. De waarde van het bedrijf zit immers tot op de sterfdag in het vermogen van de “pater familias” en zal in principe bij zijn overlijden de erfenisrechten ondergaan (tenzij men aan een heleboel voorwaarden voldoet om te genieten van de vrijstelling voor het familiebedrijf, zie verder). “
Schenking
De schenking is een formule om het bedrijf over te laten die wél kan toegepast worden als er meerdere kinderen in het spel zijn en slechts één of enkele onder hen het bedrijf voorzetten. In het notariaat wordt in zo’n geval gebruik gemaakt van de zogenaamde techniek van de “dubbele akte”. Alle kinderen krijgen het bedrijf in gelijke onverdeelde delen geschonken, zodat niemand benadeeld is. Vervolgens treden de kinderen onderling uit onverdeeldheid. De “troonopvolgers” betalen een opleg aan de niet-actieven die er aldus uitstappen, waarbij de betaling desgevallend met de nodige souplesse kan geregeld worden (toepassing van de zogenaamde “kraantjesformule”).
De verkrijger heeft hier het grote voordeel dat hij niet of in mindere mate op zoek moet naar (vreemd) geld voor de financiering van de overname. Zo heeft hij meteen ruime financiële zuurstof om de eerste winsten van het verkregen bedrijf te investeren in de onderneming zelf en moet hij zich in de beginjaren niet blauw betalen aan dure bankkredieten.
Voor de aftredende bedrijfsleider betekent een schenking uiteraard een afstand van het bedrijf zonder enige vorm van tegenprestatie, maar dat hoeft niet geheel gratis te gebeuren. Vandaag de dag worden schenkingen vaak “gepamperd” in allerlei interessante modaliteiten ten gunste van de schenker, bijvoorbeeld dat de schenking van de handelszaak of de aandelen van de vennootschap gebeurt onder voorbehoud van vruchtgebruik door de schenker. De begiftigde ontvangt dan enkel de blote eigendom en via zijn vruchtgebruik kan de overdrager nog een tijdje inkomsten uit het bedrijf voor zich houden en behoudt hij ook deels controle over het afgestane.
Er is bovendien een belangrijk fiscaal voordeel: de schenking van een handelszaak of een familiale vennootschap kan in Vlaanderen namelijk gebeuren aan een zeer aantrekkelijk tarief, een zogenaamde “flat rate” van 2%, en dit ongeacht de waarde van het bedrijf. Een belangrijk vermogensbestanddeel kan zodoende aan een zeer laag tarief uit het vermogen overgeheveld worden naar de volgende generatie, zon-der dat hierop later nog (hogere) successierechten op verschuldigd zijn.
Verkoop
Niet zelden wenst de overlater bij de overdracht van het familiebedrijf te “cashen”, ook al is de overnemer een afstammeling. De zelfstandige ondernemer heeft immers vaak vele jaren geleefd van een karig loon dat hij uit zijn zaak onttrok en ziet de prijs die voor de overdracht betaald wordt als zijn welverdiend pensioen. Een verkoop biedt het voordeel dat de overdrager geld in de plaats krijgt, zodat hij zijn levensstandaard kan voorzetten en in een comfortabele oude dag voorzien. De koper wordt uiteraard met een financieringsprobleem opgezadeld, maar daar zijn oplossingen voor, via een combinatie van financieringstechnieken en het opzetten van de nodige fis-caalvriendelijke vennootschapsstructuren.
De pil kan voor de koper, zeker als het een afstammeling is van de overlater, enigszins verzacht worden door te verkopen op lijfrente. Wie deze formule toepast bij verkoop aan een kind moet evenwel opletten voor een burgerrechtelijke “booby trap”. Ons burgerlijk wetboek bepaalt uitdrukkelijk dat de verkoop op lijfrente aan één kind geherkwalificeerd wordt in een schenking. Blijkt dat door die “schenking” de reserve van de andere, niet kopende, kinderen is aangetast, dan ontstaat er een erfrechtelijk probleem van dezelfde orde als wanneer er via testament wordt gewerkt.
Successie
Een slimme bedrijfsleider zal de overdracht van het bedrijf kaderen in een meer globale successieplanning. Ook daarin kan de notaris hem begeleiden. Erfenissen komen te laat, zo wordt wel eens beweerd. Het vervroegen van de erfenis via een tussentijdse (gedeeltelijke) vermogensoverdracht bij leven, zeker als een familiebedrijf tot het patrimonium behoort, is inderdaad vaak aangewezen, zowel voor de continuïteit van de onderneming als tot behoud van de familievrede.
Bovendien laat zo’n anticipatieve overdracht vaak toe fors te besparen op de successierechten, tenminste voor wie het –uiteraard binnen de wettelijke grenzen– een beetje handig aanpakt. Men mag immers niet vergeten dat de waarde van een bedrijf een integraal onderdeel uitmaakt van het patrimonium wanneer een bedrijfsleider de “eeuwige jachtvelden induikt’. Daar de waarde van het bedrijf soms heel hoog is, kunnen de successierechten fors aantikken (in Vlaanderen betaalt men 27% zodra het erfdeel, per erfgenaam te berekenen, de € 250.000 overstijgt; ligt het erfdeel tussen € 50.000 en € 250.000 dan is het tarief 9%; onder de € 50.000 is er slechts 3% te betalen).
Wel is het zo dat onder bepaalde voorwaarden in Vlaanderen het familiebedrijf aan een 0%-tarief kan vererfd worden. Dit is de zogenaamde vrijstelling voor het familiebedrijf (artikel 60bis Wetboek Successierechten). De voorwaarden zijn evenwel streng en veelvuldig. De twee belangrijkste zijn de zogenaamde ‘participatie”- en de “tewerkstellings”voorwaarde. De eerste verwijst naar het feit dat de overledene (al dan niet samen met een beperkte familiekring) voor een welbepaald deel eigenaar moet zijn van het bedrijf. De tweede, bovendien de lastigste in vele gevallen, verwijst naar de noodzaak om in een bepaalde periode voor het overlijden, binnen het bedrijf een zekere loonmassa (dus tewerkstelling) te genereren. Bovendien mag deze loonmassa niet dalen gedurende een tijd na het overlijden.
Fiscalisten zien in de fiscale vrijstelling voor het familiebedrijf dan ook eerder een soort van “vangnet” of “airbag” (leuk om mee te pikken voor wie toevallig aan alle voorwaarden voldoet) en zullen eerder adviseren om het bedrijf anticipatief, eveneens fiscaalvriendelijk, bij leven over te dragen. Door de recente vlakke schenkingstarieven voor roerende schenkingen is de fiscale kost zeer beperkt als men opteert voor een schenking via een Belgische notaris. Er bestaan bovendien nog enkele “alternatieve schenkingsroutes”, weliswaar ook met hun nadelen en risico’s, die toelaten de schenking geheel belastingvrij te laten verlopen.
Speciale technieken
Voor over te dragen KMO’s die uitgebaat worden onder een of andere vennootschapsvorm (bvba, nv, Coöperatieve Vennootschap enz.) biedt ons vennootschapsrecht tal van mogelijkheden om een KMO-overdracht vlot af te handelen en de desiderata van elke protagonist in het verhaal (overdrager zowel als overnemer) in te willigen. Zo is het perfect mogelijk om in sommige gevallen de bestuursopdracht van de overnemer zo te betonneren dat hij nagenoeg onafzetbaar is. Dit laat de overnemer toe om eventueel niet in één keer gans het aandelenpakket van de overdrager over te nemen. Ook met een kleinere participatie kan de overnemer mits de gepaste vennootschapsconstructie toch een leidinggevende rol vervullen in het bedrijf, zonder van de ene op de andere dag door de meerderheidsaandeelhouders aan de dijk te worden gezet.
Ook de overdrager die nog een tijdje na de overdracht de touwtjes in handen wenst te houden binnen de vennootschap (of daarbinnen nog een zeker inkomstenbehoud georganiseerd wil zien) kan soelaas vinden in bepaalde vennootschapstechnieken zoals een voorbehouden stemrecht via vruchtgebruik op de overgedragen aandelen, of de creatie van categorieën aandelen met specifieke voorbehouden rechten o.a. inzake winstverdeling, of nog door de uitgifte van bepaalde financiële instrumenten, zoals winstbewijzen of warrants.
Kortom, het vennootschapsrecht is een fantastische speeltuin waar menig overdrager èn overnemer zijn gading kan in vinden. De notaris kan hen daarin wegwijs maken.
*************************
Gratis Ondernemersbeurs ‘Denk vroeger aan later’
+ beursvisual met paraplu gebruiken?
De Ondernemersbeurs ‘Denk vroeger aan later’ leert u alles over bedrijfsovername, -opvolging en –stopzetting, pensioen- en toekomstplanning, successie- en vermogensplanning en vastgoed, kopen of huren.
Praktische info
• Woensdag 25 november 2009 van 15u tot 23u (doorlopend).
• Congrescentrum ‘Lamot’,Van Beethovenstraat 8/10, Mechelen.
• Gratis inkom (+ beurstas).
• Raadpleeg het volledige beursprogramma en schrijf u nu al online in via: www.denkvroegeraanlater.be
Deze beurs is een initiatief van Unizo KMO Contact–Overnamecoach,
Integraal met de steun van EFRO.
---------------------------------------------------------------------------
Uniek boek ‘Overdracht van het Familiebedrijf’
De overdracht van een bedrijf is een ingrijpend scharnierpunt, niet in het minst omwille van de organisatorische aspecten, juridische technieken, fiscale spitsvondigheden en de zoektocht naar financiële middelen die ermee gepaard gaan. Met alle emoties van dien. Zowel de overdrager als de overnemer worden met heel wat vragen gecon-fronteerd: Wat is fiscaal en boekhoudkundig het optimale scenario: verkoop, schenking of erfenis? Welke gevolgen heeft de overdracht voor de organisatie? Hoe wordt juridisch gezien de overdracht het best geregeld? Hoeveel is het over te nemen bedrijf écht waard? En hoe wordt de overname gefinancierd?...
Het boek ‘Overdracht van het Familiebedrijf’ biedt het antwoord op deze en vele andere vragen, bovendien op een unieke wijze: de 4 auteurs (een bedrijfspsycholoog, een belastingconsulent, een notaris en een bedrijfsrevisor) laten u –elk vanuit hun eigen vakgebied– een kijkje nemen achter de schermen van ‘nv Coninckx Profielen’, een fictief familiebedrijf dat aan de vooravond van een complexe bedrijfsoverdracht staat. Het boek leest als een familiekroniek en biedt tegelijk een heldere en grondige analyse van de overdrachtsproblematiek. Het is een onmisbaar werkinstrument voor de vooruitziende ondernemer, voor zijn adviseurs en opvolger, voor de actieve en niet-actieve kinderen in het bedrijf...
Auteurs: Hans Begeer, Yann Dekeyser, Ludo Lievens, Eric Spruyt
Een uitgave van Integraal vzw, Overnamecoach en Story Publishers. 200 blz. Prijs € 35 (btw inbegrepen)
Te bestellen via www.overnamecoach.be en www.integraalvzw.be |
