“Als onze gunstige logistieke ligging verdwijnt,
zullen de ‘brains’ volgen”
“Rekeningrijden? Daar wordt al van in het begin van mijn carrière -en dat is 30 jaar geleden- over gesproken.” Eddy Van de Voorde kent als professor aan de universiteiten van Antwerpen en Delft het thema mobiliteit op zijn duimpje. Iedereen, automobilist en vrachtwagenchauffeur, weg van de weg? Z.O.magazine nodigde Van de Voorde en twee andere ervaringsdeskundigen uit voor een rondetafelgesprek.
Reken ALLE kosten door
Professor Eddy Van de Voorde, transporteur Maurice Paesen en Marc Schepers, projectmanager bij het Vlaams Instituut voor Mobiliteit (VIM), zijn netjes op tijd voor het panelgesprek –het verkeer in Brussel is mild vandaag. Anderhalf uur later is het woord ‘file’ niet gevallen aan onze rondetafel. Logisch, want de heren hebben het liever over ‘congestie’. Maar, opvallend: ook het modewoord ‘crisis’ horen we amper één keer vernoemen, en wel helemaal aan het begin van het gesprek:
Eddy Van de Voorde: “Er is minder congestie op de Belgische wegen. Door de crisis is er minder vraag naar vervoer. In die zin lijkt het of we alles onder controle hebben. Maar we zijn verblind. Zodra de economie weer aantrekt –en 2 à 3 procent groei is daarvoor al voldoende– hebben we terug hetzelfde mobiliteitsprobleem. Er is op korte termijn vooral nood aan één cruciale maatregel: het internaliseren van de externe kost. Anders gezegd, reken elke weggebruiker ALLE kosten aan, ook die kosten opgelegd aan derden en waarvoor men niet betaalt, zoals congestie, infrastructuur, milieu en ongevallen. 40 tot 50 procent van de vrachtwagens op de Antwerpse ring komt uit Ne-derland, een kwart uit Oost-Europa. De ge- en verbruiker van de auto en vrachtwagen moet betalen, dan kan het bezit goedkoper.”
Marc Schepers: “Internalisering is niet dé oplossing. Je moet naar een combinatie van oplossingen gaan. We moeten bijvoorbeeld het gebruik van de fiets voor woon-werkverkeer veel meer promoten. Daarnaast is mobiliteit is ook een stukje psychologie. In plaats van ongewenst gedrag te bestraffen moeten we meer nadenken over het belonen van gewenst gedrag. Spitsmijden (= buiten de spitsuren rijden) zoals in Nederland bijvoorbeeld. Daar hanteren ze dit concept in een proefproject rond woon-werkverkeer. Het veilig rijden belonen is ook een mogelijkheid. Verschillende verzekeraars in Vlaanderen passen al beloningssystemen toe waarbij ze de premie laten variëren in relatie tot veilig rijgedrag.”
Rekeningrijden komt er aan
De meeste buurlanden kennen het systeem van rekeningrijden.
Is dat een mogelijke oplossing?
Maurice Paesen: “Rekeningrijden is de toekomst.”
Van de Voorde: “Absoluut. Er wordt daar al 30 jaar over gesproken, maar het zal er komen. Tegen 2011-2012, of toch zeker binnen deze legislatuur. Je moet wel erg opletten welke selectie van wegen je betalend maakt. Want bij rekeningrijden schuilt het gevaar van sluikverkeer om de hoek. Beveren-Waas is daar helaas een goed voor-beeld van. Al het verkeer rond Antwerpen rijdt door de dorpskern om toch maar de Liefkenshoektunnel te vermijden. De gemeente Asse, rond Brussel, kent hetzelfde probleem. Het gaat vaak om buitenlandse vrachtwagens, maar ze hebben wel een goede gps.”
Schepers: “Om het sluipverkeer tegen te gaan, heb je een slimme gps nodig. Met het VIM proberen we de navigatie-industrie zover te krijgen dat ze in hun systemen ook preferentiële routes aanbieden. Niet alleen de berekening van de snelste of kortste route, maar een gps voor vrachtroutes die rekening houdt met dorpskernen of schoolomgevingen. Zonder natuurlijk de economische factor te vergeten.”
Paesen: “Inderdaad. Maar het wegennet is vaak niet aangepast.”
Schepers: “Klopt, daarom noemen we het ook ‘preferentiële’ routes. Die worden net uitgetekend op wegen geschikt voor vrachtverkeer. Ook rond parkeernavigatie doen we projecten. We willen komen tot een systeem waarbij automobilisten en vrachtwagenchauffeurs perfect de keuze hebben tussen lang, middellang en kort parkeren. De juiste auto op de juiste plaats krijgen is de uitdaging. De ene stad houdt de auto uit het centrum, de andere doet het tegenovergestelde. Een stad als Kortrijk bijvoorbeeld organiseert een parking onder de Grote Markt. Daar weren ze de auto net niet, omdat ze in een uithoek in West-Vlaanderen liggen. Iedere stad of gemeente pakt het dus op een andere manier aan.”
Van de Voorde: “… en om de 6 jaar –na de gemeenteverkiezingen- kan dat wisselen. In de stad Mechelen leiden ze iedereen subtiel af binnen de gordel, naar één van de betalende parkings. Terwijl de parking aan De Nekker een gratis alternatief is en de loopafstand tot aan het centrum maar een paar minuten is. Onvoorstelbaar!”
Supertrucks, treinen of boten?
Om het vrachtvervoer op de autosnelwegen te beperken, bestaan er zogenaamde ecocombi’s of superlange vrachtwagens. Volgens voorstanders een vorm van efficiënter transport. Want er kan meer vervoerd worden, met minder brandstof en dus minder kosten en minder milieuvervuiling. Paesen: “Die ecotrucks bollen intussen al. En ik vind het een goede zaak.” De Vlaamse regering onderzocht begin dit jaar samen met de transportfederaties om mogelijke proeftrajecten op te stellen. Want tegenstanders van de ecocombi’s wijzen er op dat de infrastructuur er niet op voorzien is. Van de Voorde: “Het blijkt nu technisch mogelijk, maar de rendabiliteit wordt onderzocht en dient effectief te worden aangetoond. De markt zal slechts volgen als die ecocombi’s echt rendabel blijken te zijn.”
En wat met het vrachtvervoer over het spoor?
Eddy Van de Voorde: “Ik vrees dat de spoorwegen stilaan onbetaalbaar worden. B-Cargo, de goederenafdeling van de NMBS, is bijna failliet. Dat verbaast mij niet, want er wordt te weinig ’s nachts gewerkt. Er is totaal geen flexibiliteit, in tegenstelling tot de sector van de binnenscheepvaart. Die heeft een flink stuk van de activiteiten van het spoor afgenomen. En het wegverkeer is zijn eigen weg verder gegaan. Het wegverkeer is een kwestie van uren, het spoor is een kwestie van dagen. Op wereldvlak spelen we op logistiek gebied nochtans echt mee. Onze gunstige logistieke ligging binnen Europa is een enorme troef én we hebben de brains. Maar als we het eerste opgeven, riskeer je dat het tweede, de kennis, wegvloeit. Onze wegen zullen verder dichtslibben en onze bedrijven zullen moeilijker te bereiken zijn, met bijkomende schade voor het milieu tot gevolg.”
Telewerk is ook niet alles
Paesen: “Je wordt helaas geacht te doen wat de wetgever voorschrijft. Vrachtwagenchauffeurs moeten zich aan de rij- en rusttijden houden. Ik reed gisteren met mijn bestelwagen op de autosnelweg. Alle vrachtwagens stonden langs de kant. Het was een plezier om door Antwerpen te rijden. Voor één keer dan toch.” (lacht)
Schepers: “Met VIM willen we vol inzetten op doorbraakprojecten, zoals het pilootproject in Gent en Hasselt (zie kaderstuk). Ambitieus, een tikje idealistisch. Maar ten slotte is elk goed idee begonnen bij één persoon. Ooit heeft iemand de auto uitgevonden bijvoorbeeld. Waarom zouden we dan niet een beetje mogen dromen?”
Carpoolen of thuiswerken lossen volgens het driekoppig panel een deel van het fileleed op. Maar niet elke collega heeft dezelfde werkuren. En ook telewerken is nog niet echt doorgebroken op de werkvloer.
Van de Voorde: “Het effect van telewerken op de tijd en op de kilometrage kunnen we al langer becijferen. Maar een Britse studie heeft voor het eerst laten kwantificeren hoe zwaar de contacten tussen collega’s onderling doorwegen. Wel, dat is niet te onderschatten. Praten tegen jou in persoon is ook makkelijker dan aan de telefoon. Bovendien -en hier volg ik Marc Schepers- speelt ook bij telewerken een stukje psychologie. Ik weet van al mijn assistenten en studenten aan de universiteit hoe hard ze al dan niet hebben gewerkt. Ze moeten hun wekker niet zetten en om 2 uur ’s nachts een mailtje sturen. Daar trap ik niet in. Output is belangrijker dan input.”
“Er is een globale mentaliteitswijziging nodig. Anders los je het congestieprobleem nooit op. In Vlaanderen breken we al te vaak goede zaken af, we zijn toch zo negatief. Kijk naar de winst van Kim Clijsters op de US Open. Meteen hoorde ik drie à vier commentatoren zeggen dat dit veel zegt over het niveau van het vrouwentennis.“
IDENTIKIT:
Eddy Van de Voorde:
° professor Transporteconomie aan de Universiteit Antwerpen en TU Delft, gastprofessor aan de Universiteiten van Gent en Lissabon.
° lid Steunpunt Goederenstromen (UA)
° lid van de denktank Flanders Logistics (in 2007 opgericht door toenmalig minister van Openbare Werken Kris Peeters)
Marc Schepers:
° studeerde Geografische Wetenschappen
° was verbonden aan VUB, KUL en TRITEL als verkeersdeskundige
° projectmanager bij VIM (Vlaams Instituut voor de Mobiliteit)
Maurice Paesen:
° zaakvoerder van verhuurmaatschappij Paesen
° familiebedrijf, 5 personen in dienst, wagenpark van 50 wagens (be-stelwagens, koelwagens, minibussen)
° begonnen in ’72, zit al 45 jaar als zelfstandige in de autobranche
------------------------------------------------------------------
Kunnen we onze steden slimmer bevoorraden?
Verschillende vensteruren, niet gebundelde leveringen en steeds kleinere en frequentere zendingen veroorzaken heel wat overlast in steden. Denk maar aan congestie, luchtvervuiling, geluidshinder en verkeersonveilige situaties met vrachtverkeer en voetgangers, zegt het VIM. Het Vlaams Instituut voor de Mobiliteit wil steden leefbaar en veilig houden door goederenstromen te bundelen en vrachtverkeer beter en schoner te organiseren.
“Het project heet D-via”, legt Marc Schepers uit. “Aan de rand van de stad plaatsen we een loods zo groot als een voetbalveld. Die rusten we uit met een computersysteem, een vrachtwagen en vorkheftrucks. Elke winkelier heeft een box. Zo kunnen de leveranciers op één punt hun drops doen. Op die manier winnen ze enkele uren en ki-lometers. Bovendien rijden er minder lang lege camions rond. We werken hiervoor samen met UNIZO, FEDIS en VVSG, want we wilden iedereen aan de tekentafel. Momenteel lopen pilootprojecten in Gent en Hasselt. In de beginfase werken we met subsidies, maar via aanrekening van kosten moet het stilaan zelfbedruipend worden. We hopen dat het project operationeel, logistiek en economisch haalbaar is.” Maurice Paesen, zelf actief in Hasselt, stapt mee in het project. “Het systeem waait over uit Nijmegen. Maar wij zouden het beter kunnen”, vindt hij.
Eddy Van de Voorde is minder overtuigd. “Welvaartseconomisch kan het een goed project zijn. Maar elk element van de keten moet effectief willen meewerken, betrokken zijn. De subsidie is de wortel. En ik hoop maar dat iedereen elkaar vertrouwt.”
UNIZO-adviseurs Mia Vancompernolle (Ruimtelijke Ordening) en Stijn Vancuyck (Mobiliteit) zullen in de pilootsteden nauw samenwerken met de lokale ondernemersverenigingen. “Wat de Nederlanders kunnen, zullen wij ook realiseren, maar dan op onze eigen manier, zodat wij met een Vlaamse oplossing komen die economisch rendabel en praktisch haalbaar is. Een structurele oplossing die zelfbedruipend is en die gerealiseerd wordt met de handelaars zelf als uitgangsbasis en in samenwerking met hen.”
Seminarie ‘Stedelijke Distributie’
Het VIM, Vlaams Instituut voor Mobiliteit, organiseert op dinsdag 27 oktober 2009 een seminarie rond stedelijke distributie in Antwerpen. Tijdens deze dagsessie presenteert het VIM u een aantal inzichten uit het verleden, succesverhalen van vandaag en een mogelijk scenario voor de toekomst: namelijk het ‘slim’ bevoorraden van winkels. Resultaat: een leefbare en verkeersveilige stad. Voor meer informatie en inschrijvingen, surf naar www.vim.be. |
