Jeugduitgeverij De Eenhoorn: Geef alle onderwijzers een boekenbad

Hoe hou je het hoofd boven water als jeugdboekenuitgever in een tijd waarin kinderen opgroeien met smartphones, tablets en ander digitaal speelgoed? Bart Desmyter bewijst met De Eenhoorn al zo’n dertig jaar hoe je met kwaliteit en originele, frisse ideeën het verschil maakt. “Commercieel moet ook kunnen, maar ‘plat goed’ zal je hier niet vinden.” 

TEKST Herman Van Waes – FOTO’S Wouter Vanvooren 

Unicorns (eenhoorns) zijn in modieus managementjargon ‘tech startups met een marktwaarde van minstens een miljard euro’, maar dat zal De Eenhoorn van Bart Desmyter nooit overkomen: “Je begint sowieso geen uitgeverij om er rijk van te worden.”  

Dat was ook nooit de grote ambitie, Bart Desmyter was een laatkomertje in het familiebedrijf dat zijn vader begon in 1954 als drukkerij Oranje in Wielsbeke. Daaruit ontstond uitgeverij Evolution Media Group, voor vakbladen over Voeding en Horeca, gerund door zijn broers en zussen. Bart zelf belandde pas later in het uitgeversvak: “Als aspirant-onderwijzer ging mijn eindwerk over ‘werken met boeken in de klas’, tegen de zin van mijn leraars, die liever iets over werkwoordvervoegingen wilden. Maar ik vond het mijn missie om de liefde voor boeken en poëzie op leerlingen over te brengen.” 

“Ik heb mijn eigen familie moeten zeggen: ‘Als ik bij jullie blijf drukken ben ik binnen twaalf maanden failliet’. Dat was geen leuke boodschap.” 

“Na tien jaar werd ik als niet-vastbenoemde leerkracht wegbezuinigd, en zo ging ik als bediende in de familiale uitgeverij aan de slag. Daar kwam Geert De Kockere met het idee een tweewekelijkse krant voor tieners uit te geven, Kits. Die krant sloeg aan, en ze gaat nu haar dertigste jaargang in, bij meer dan duizend scholen. Daarnaast kwam er Klap, een maandelijks magazine voor kinderen van 8 tot 10 jaar. Die tijdschriften zijn een vaste bron van inkomsten gebleven, én hebben ons geholpen om een blijvende relatie met al die scholen op te bouwen.”  

Aaibare illustraties 

Als het met tijdschriften lukt, waarom dan niet met boeken? Zo redeneerde Bart, zijn missie indachtig. En zo zag in 1990 De Eenhoorn het daglicht, een uitgeverij die meteen hoog mikte: “Ik wilde in de eerste plaats originele thema’s en verhalen, met een verzorgd taalgebruik, die zowel kinderen als volwassenen aanspreken. Bij mij moet de illustrator de kans krijgen om de fantasie de vrije loop te laten en een eigen stijl te ontwikkelen. Er mag ook stof tot nadenken inzitten, het is niet altijd pure ontspanning: over vriendschap, over religie, over verliefd worden... er zijn boeken die we zelfs meer aan volwassenen verkopen dan aan kinderen. Dat zijn het soort projecten die je motiveren om je ding te blijven doen.” 

"Echte artiesten hebben het niet in hun vingers om iets commercieels te maken"

“Daarnaast zijn er - zo heb ik moeten leren - boeken die je vooral uitgeeft omdat ze goed opbrengen. Die hebben doorgaans bravere, meer aaibare illustraties en minder gelaagde verhaaltjes. Maar we gaan er nooit ‘plat goed’ van maken, geen voorspelbare kost. Echte artiesten hebben het trouwens niet in hun vingers om iets commercieels te maken, die hebben tijd nodig om iets te laten rijpen. Wat me het meest voldoening geeft: een boek dat ikzelf fantastisch vind of een bestseller? Heel eerlijk, ik ben gelukkig met allebei en ik heb ze allebei nodig.” 

Vertrouwensband 

Het fonds van De Eenhoorn bevat een waaier aan genres: kartonboeken, prentenboeken, boeken voor beginnende lezers, poëziebundels, fictie en non-fictie voor kinderen van 7 tot 15 jaar, geschenkboeken voor volwassenen én innoverende producten zoals de kamishibai, een Japanse verteltechniek: met de hulp van voorleesplaten, gebaseerd op boeken, voer je een stukje theater op. Dat gebeurt in de klas, maar ook op verjaardagsfeestjes. 

"Ja, ook gerenommeerde auteurs worden wel eens naar huis gestuurd om hun manuscript bij te werken."

Bart: “In totaal werken we samen met meer dan 150 auteurs en illustratoren uit binnen- en buitenland. Jaarlijks  worden meer dan 60 boeken uitgegeven, plus nog herdrukken… reken in heel onze geschiedenis zo’n 1400 boeken.”  

“Ik besefte tijdig dat ik een zekere schaalgrootte nodig had om interessant te zijn voor de boekhandel, maar dat betekende mensen aanwerven en meer delegeren. Inmiddels werken hier acht mensen fulltime. De selectie van en contacten met auteurs zijn in handen van mijn uitgeefster Marita Vermeulen. Ja, ook gerenommeerde auteurs worden wel eens naar huis gestuurd om hun manuscript bij te werken. Maar De Eenhoorn heeft de reputatie een ‘auteursvriendelijke’ uitgeverij te zijn. De ene illustrator tekent een boek vol in een maand, bij anderen, zoals Carll Cneut, kan dat zes maanden zijn. 

“Het gaat vooral om een vertrouwensband opbouwen: een eerlijke vergoeding, contracten nakomen, transparant communiceren. Er zijn uitgeverijen die daar minder correct mee omgaan. Wie zich goed voelt bij een uitgever, zal minder gauw voor een volgend boek naar de concurrentie stappen.” 

Hoe vertaal je Ozewiezewoze? 

Met hoop en al een tiental Vlaamse uitgevers voor kinderen, waarvan De Eenhoorn de vierde grootste is, zou het op de Vlaamse markt leefbaar moeten zijn. Zelfs een grote uitgeverij als Clavis brengt maar zo’n 200 boeken per jaar uit. Bart Desmyter: “Maar in Nederland heb je wel 100 uitgevers van kinderboeken, en die palmen via importbedrijven een behoorlijk deel van onze markt in. Dus zijn wij genoodzaakt om het ook ginder te proberen, wat een stuk moeilijker is.” 

"Nederland is voor ons de moeilijkste exportmarkt ter wereld, maar beetje bij beetje gaan we vooruit."

“We vallen ook daar regelmatig in de prijzen, met Gouden of Zilveren Griffels, Zilveren Penselen etc., maar daarom scoor je als Vlaamse uitgever nog niet hoog in de verkoop, dat is hooguit 5 à 10%, terwijl zij hier de helft inpikken. Kijk, zo’n 400 boeken van ons zijn vertaald in het buitenland, soms in 15 talen. Wij verkopen makkelijker vertaalde boeken in Mexico of Zuid-Korea dan onvertaalde in Nederland. Dat is voor ons de moeilijkste exportmarkt ter wereld, maar beetje bij beetje gaan we vooruit.” 

Ben je benieuwd hoe? Of wil je de rest van Barts verhaal lezen?

Check het in ZO Magazine van oktober!