De Brusselse Vijfhoek als (inter)nationaal ‘natuurlijk commercieel centrum’

Gemeenschappelijke visie van UNIZO en UCM over de toekomst van de handel binnen de Vijfhoek

Het potentieel van de Vijfhoek van Brussel als internationale tophandelslocatie is ernstig onderbenut. Elk initiatief dat bijdraagt tot een verhoogde aantrekkelijkheid van het centrum moet toegejuicht worden. We denken hierbij onder meer aan een heropwaardering van de Nieuwstraat, een versterkte verbinding tussen de Vijfhoek en de Twee Poorten (Naamse – en Louizapoort) en de herinrichting van de centrale lanen. Zo kan de Vijfhoek terug worden wat het ooit was: het natuurlijk commercieel centrum van Brussel en België. Of zoals dit in Italië wordt genoemd ‘centro commerciale naturale’.

Deze visie vertrekt vanuit een kernversterkende benadering. Een visie die niet alleen door UNIZO en UCM, maar ook door vele eigenaars van handelspanden en grotere vastgoedpromotoren wordt gedeeld. Ook zij geloven in een toekomst waar de handel een belangrijke motor voor de leefbaarheid van de centra van de steden is. Deze visie op de ontwikkeling van het centrum van Brussel  moet gepaard gaan met:

-  Voetgangerszone met sterke uitstraling
Voor de organisaties is de herinrichting van de Centrale Lanen een basiselement in de versterking van het centrum en komt ze dan ook geen dag te vroeg. De aantrekkelijkheid van de Vijfhoek begint met de herinrichting van de openbare ruimte en het verbeteren van de multimodale bereikbaarheid. Maar het is natuurlijk ook een kwestie van netheid, veiligheid, verlichting, … dit alles een hoofdstad waardig. Daarom moet er een herwerkt actieplan komen dat de netheid en de veiligheid binnen de voetgangerzone garandeert op elk moment van de dag en week. De tijdelijke constructies die bij de opening van de voetgangerszone werden opgebouwd, hebben hun tijd nu reeds gehad. Ze moeten op korte termijn verwijderd worden, omdat ze nu eerder bijdragen aan de verloedering van (de beeldvorming van) het Centrum, dan aan een positieve uitstraling.   Ook in deze zone zouden er kwalitatieve testopstellingen moeten worden uitgevoerd, alvorens tot de definitieve inrichting over te gaan. Pas dan zal een versterkte citymarketing ook nieuwe klanten aantrekken. Dit is dan weer noodzakelijk om bijvoorbeeld de zondagsopening tot een succes te maken voor de deelnemende handelaars.

- Multimodale bereikbaarheid
Het idee van een autovrij stadscentrum is een utopie. Een bereikbaarheid garanderen voor alle vervoersmodi is dat niet. Een mobiliteitsbeleid moet zich niet richten TEGEN de auto, maar VOOR een betere bereikbaarheid van de wijken via verschillende vervoersmodi. De bereikbaarheid van de Vijfhoek via het openbaar vervoer kan bezwaarlijk slecht genoemd worden. Centrale tram- en metrolijnen bedienen met hoge frequentie deze zone. Enkel de nieuwe ligging van de eindhaltes van de buslijnen moet verbeterd worden. De wandelafstand tot de voetgangerszone is te groot. Daarnaast is er een probleem met de aanduiding van de parkingmogelijkheden.  De parkings zijn er : de niet-Brusselaars moeten ze nu nog weten te vinden.  Klanten die met de auto wensen te komen worden nu vaak ontmoedigd om te winkelen in de binnenstad omwille van de beperkte parkeermogelijkheden (zowel boven- als ondergronds) en de slechte verkeersdoorstroming en kiezen daarom vaak voor shoppingalternatieven in de periferie, waar parkeren gratis is.  De autovrije zone rond het Beursplein die tot heeft om het transitverkeer uit de Vijfhoek te weren en het autoverkeer terug te dringen naar een zogenaamde parkeerlus zijn positief. Het zal een enorme impact hebben op het zoekverkeer, op voorwaarde dat de ondergrondse parkings goed worden aangeduid en dat de tarieven aantrekkelijk zijn. We denken hierbij aan vaste halve dag of dagtarieven of een tarifering per minuut. De invoering van het lussenplan en het ‘doorknippen’ van de Anspachlaan ter hoogte van de Beurs zal nefast zijn voor de bereikbaarheid als niet eerst het volledige mobiliteitsplaatje (met o.a. de vlotte doorstroming op de kleine Ring), de optimalisering van de parkeermogelijkheden (binnen en buiten de Vijfhoek) en een parkeergeleidingssysteem,  de verhoogde frequenties van het openbaar vervoer (o.a. van en naar verder afgelegen parkings) gegarandeerd zijn. Een doorgedreven communicatiecampagne naar de diverse doelgroepen (bewoners van de Sta d en het Gewest, pendelaars, nationale en internationale bezoekers, ondernemers, de hotel- en toerismesector, …) dringt zich op.  De boodschap moet zijn dat het Centrum nog steeds makkelijk bereikbaar is, ook met de auto. De zone is in de feiten immers niet verkeersvrij, maar gewoon autoluw. Dat is eerlijker (en de waarheid) en schrikt minder af.
 

- Evenwicht in aandacht voor bewoners én gebruikers
Op vlak van evenementen is het zo dat deze, meer en meer, een spanning zullen creëren tussen de aantrekkelijkheid van de stad en de belangen van de bewoners. Een oplossing ligt in het doseren !
Winterpret gedurende 6 weken is er alleszins over ! Bovendien gebeurt de opstelling van de chalets op een ondoordachte manier die de toegankelijkheid van de bestaande winkelpanden niet garandeert, laat staan bevordert. Er is zodoende te weinig wederzijdse versterking van de Brusselse economie. Maatwerk met de handelaars langs het parcours is een must. Er moet ook ruimte gemaakt worden voor de Brusselse creatieve sectoren (ambachten, kunstenaars, …) om hen ook de kans te geven hun producten tijdens dit event te commercialiseren. Evenementen moeten niet enkel als doel hebben om veel volk aan te trekken, maar kunnen ook kwalitatief verder uitgebouwd worden, ten gunste van een beperkter publiek. Dit evenwicht geldt ook voor de beschikbaarheid van parkeerplaatsen. Bewoners van de Vijfhoek, die een auto bezitten, kunnen vandaag niet meer verwachten van de overheid dat die hen daarbij ook een goedkope parkeerplaats garandeert. Zeker niet als dit een goed onthaal van bezoekers in de weg staat. Dit evenwicht geldt ook voor de verdeling van het gebruik van de publieke ruimte tussen publiek en privé. De huidige invulling van het Sint-Katelijneplein, inclusief de nieuwe terrassen die er werden opgebouwd voor de aanwezige restaurants, brengt dit evenwicht geen schade toe. Uiteraard veronderstelt dit ook dat de Stad de zelfde eisen stelt aan het eigen kwalitatief straatmeubilair, als aan de kwaliteit van de terrassen die door de restaurantuitbaters worden geplaatst.

- Een constructieve samenwerking tussen privé en publiek
De moeizame heropleving van de Dansaertstraat, de heropleving van de Kartuizerstraat en de verbouwing van het Anspachcentrum en de galerij Saint Honoré zijn allemaal gerealiseerd met privé-investeringen. Nochtans leeft de perceptie dat ‘wie niets doet gerust gelaten wordt’ en diegenen die willen investeren, meer voorwaarden en beperkingen krijgt opgelegd in plaats van ondersteuning en erkenning te krijgen. De Stad en het Gewest worden gezien als moeilijk benaderbare gesprekspartners met een onduidelijke visie. Vastgoedpromotoren en eigenaars vragen om rond de tafel te zitten met de overheid om onbenut potentieel en -ruimtes snel en beter te benutten. Niet als tegenstanders, maar om samen te werken aan een verdere ontwikkeling van de handel binnen de Vijfhoek.

- Samenwerking met de handelaars
Tot slot moeten ook de bestaande handelaars sterk betrokken worden. De investeringen van de vastgoedpromotoren, binnen de Vijfhoek, kunnen immers belangrijke trekkers zijn voor nieuwe klanten, waar alle andere handelaars ook voordeel uit kunnen halen. Maar dé Brusselse handelaar bestaat niet : er zijn er die goed zaken doen, en andere minder goed. Sommige handelaars wonen ook in de Vijfhoek en bekijken de evoluties soms verschillend dan zij die er niet wonen. Een grote groep handelaars is pas gestart, terwijl anderen eerder ‘fin de carrière’ zijn. Het is dan ook begrijpelijk dat niet elke handelaar de evoluties op eenzelfde manier bekijkt. Ook zal niet elke handelaar de impact van een verandering van de omgeving goed kunnen inschatten of beschikt hij/zij niet over de middelen om er op in te spelen. Het is dan ook niet meer dan normaal dat de mogelijkheid wordt geboden om, via een individueel begeleidingstraject, de handelaars de kans te geven om optimaal in te spelen op de op til staande evoluties. De organisaties zijn bereid om, in samenwerking met de Stad, het Gewest en Atrium, een informatie- en begeleidingsprogramma op maat van de handelaars, aan te bieden.

Meer info: Anton Van Assche, UNIZO-Brussel, 0478/444119, Anton.vanassche@unizo.be

Meer over: Handelszaak, Steunmaatregelen, Mobiliteit