“Duurzaamheid is een mindset, een reflex bij elke beslissing”
Duurzaamheid is niet langer een modewoord. Voor ondernemers is het niet enkel een optie, maar een noodzaak voor de toekomst. Duurzaam ondernemen biedt niet alleen voordelen voor het milieu en de samenleving, maar zorgt ook voor concrete voordelen voor je onderneming. Door in te zetten op duurzame initiatieven of je bestaande strategieën aan te scherpen, creëer je een (financieel) sterke, toekomstbestendige onderneming.
Ondernemerscoach Raïssa De Martelaere begeleidt ondernemers enerzijds bij hun eerste stappen in het ondernemen en anderzijds bij de verduurzaming van hun bedrijf. “Duurzaamheid boeit me al lang. Vroeger werkte ik bij een vzw rond innovatie, creativiteit en circulariteit. Het credo daar was: ‘waste is bad design’. Als iets structureel verspilling oplevert, is dat een signaal dat het ontwerp moet worden herzien. Ongeacht of het om een object, een proces of een organisatie gaat. Dat is ook mijn insteek als coach.”
Volgens Raïssa is duurzaamheid een vervuilde term: “De term heeft zijn scherpte verloren en veroorzaakt verwarring bij ondernemers. Iedereen geeft er een andere betekenis aan. Voor veel ondernemers ontbreekt het aan concrete houvast. Duurzaamheid steunt op de ESG-pijlers, namelijk environment, social en governance. Het gaat dus niet alleen over vergroening, maar even goed over mensen, processen en keuzes: hoe spring je met je personeel om, wat is jouw productieproces, hoe bestuur je jouw bedrijf en hoe verantwoordelijk werk je samen met anderen.”
Ondernemerscoach Valerie Van Vlieberghe begeleidt ondernemers om beter financieel inzicht te verwerven in hun zaak. Ook zij is van mening dat duurzaamheid verder gaat dan energie en grondstoffen: “Het gaat niet alleen over zonnepanelen, recyclage of minder energieverbruik, maar ook over de kwaliteit en houdbaarheid van je volledige bedrijfsmodel. Duurzaamheid is dus ook ethiek, veiligheid, reputatie, governance, personeelsbeleid en ketenbeheer.”
DUURzaamheid
Duurzaamheid voelt voor veel kmo’s vaak overweldigend en groots, volgens Raïssa. “Het idee dat duurzaamheid per definitie ook duur is, vertrekt vanuit kortetermijndenken. Je hoeft niet meteen groots te investeren. Je kan het ook stap voor stap aanpakken. Analyseer bijvoorbeeld eerst jouw productieproces en pak concrete knelpunten aan. Kleine cases stap voor stap tackelen levert vaak sneller rendement op dan gedacht. Die mindshift zou er bij ondernemers echt moeten komen, want het maakt jouw bedrijf efficiënter, veerkrachtiger en toekomstbestendiger.”
Valerie maakt daar een kanttekening bij: “Een onderneming zonder marge of buffer wordt vaak gedwongen om duurzame keuzes uit te stellen. Je hebt dus een zekere financiële draagkracht nodig.” De financiële gezondheid van jouw bedrijf is dus wel een sleutelvoorwaarde voor duurzaamheid. Ze haalt vervolgens aan dat dit voornamelijk komt doordat duurzame keuzes vaker gepaard gaan met langere terugverdientijden, aanpassingskosten en veranderingen binnen de organisatie. Daarom raadt Valerie bedrijven aan om altijd een financiële planning op te maken voor ze starten met grote investeringen: “Je moet een goede cashflow planning opmaken en daarin voldoende buffers inbouwen. Je moet je bewust zijn dat grote investeringen vaak korte termijnkosten met zich meebrengen en dat zij op lange termijn zullen renderen. Zorg dus voor realistische terugverdientijden en eventueel ook gefaseerde investeringen indien mogelijk.”
“Het idee dat duurzaamheid per definitie ook duur is, vertrekt vanuit kortetermijndenken.”
Uitstelgedrag
Volgens Valerie zal duurzaamheid een belangrijke rol spelen in de stabiliteit van jouw onderneming: “Je hebt een streepje voor op de arbeidsmarkt omdat jong talent bewust kiest om te werken voor duurzamere ondernemingen met maatschappelijke meerwaarde. Jouw klanten eisen een duurzame keten. Je wordt aantrekkelijker bij financiers en zal gemakkelijker voldoen aan de financieringsvoorwaarden bij banken.”
Zowel Valerie als Raïssa merken op dat duurzaam ondernemen geen one-size-fits-allchecklist is. “Het is eerder een andere manier van in het ondernemerschap staan”, legt Raïssa uit. “Duurzaamheid is een mindset. Het is een reflex die je moet maken bij elke beslissing, hoe klein ook. Je moet nadenken over de lange-termijnimpact, op jouw kostenstructuur, jouw klanten, jouw medewerkers en jouw omgeving.”
Onzekerheid
Een struikelblok voor ondernemers om in te zetten op duurzaamheid is de onzekere economie. “Niet alleen de oorlog tussen Rusland en Oekraïne die blijft aanslepen, maar ook de handelstarieven van de VS zorgen ervoor dat de markt heel instabiel is”, legt Raïssa uit. “Ondernemers kiezen er dus voor om op zeker te spelen. En dat betekent vaak dat ze vernieuwende en innovatieve ideeën rond duurzaamheid uitstellen.”
Een ander probleem dat Raïssa vaak ziet terugkomen is dat ondernemers geen tijd hebben om op een structurele manier bezig te zijn met duurzaamheid. Ook administratieve rompslomp, trage, complexe of veranderende vergunningsregels vormen een drempel. “Ondernemers botsen vaak op een onvoorspelbaar beleid. Beslissingen worden genomen en later bijgestuurd of teruggedraaid, soms zelfs op Europees niveau. Dat zorgt voor veel onzekerheid bij ondernemers, want zij weten niet wat er van hen verwacht wordt.”
Maar volgens beide coaches blijft de grootste fout dus nog steeds om niets te doen: “Duurzaamheid is geen hype meer. Het is een structurele verschuiving in hoe de economie werkt. Door vandaag al de richting van de duurzaamheid in te slaan, behoud je als ondernemer controle. Je blijft aan het stuur zitten van jouw eigen beslissingen en behoudt jouw sterke onderhandelpositie.” Dat zet Raïssa nog extra in de verf: “Bedrijven die er vandaag niet mee bezig zijn, verliezen hun relevantie. Als je nu niet op de trein springt, dan word je ingehaald door andere bedrijven die wendbaarder zijn en flexibel kunnen reageren op de veranderende markt. Want daar draait het uiteindelijk om.”
“Het gaat niet alleen over recyclage of minder energieverbruik, maar ook over de kwaliteit en houdbaarheid van je bedrijfsmodel.”
Toekomstbestendig
“Een voorbereid ondernemer is er twee waard. Door strategisch in te zetten op duurzaamheid heb je jouw back-upplannen en alternatieven al klaar staan. Wanneer je dan signalen opvangt dat er veranderingen aankomen of de markt verschuift, kan je daar meteen op inspelen”, legt Raïssa uit. Ze hoort ondernemers vaak zeggen dat hun klanten niet wakker liggen van duurzaamheid, maar is het daar absoluut niet mee eens: “Jouw klant vraagt er misschien niet expliciet naar, maar hij verwacht bijvoorbeeld wel dat materiaal tijdig geleverd wordt en dat het kwalitatief is aan een stabiele prijs. Ook dat is een onderdeel van duurzaamheid. Kan je bijvoorbeeld inzetten op minder energieverbruik of minder verspilling om je kosten beter onder controle te houden? Kan je jouw ecosysteem versterken door samenwerkingen met lokale of maatwerkpartners aan te gaan en zo jouw toelevering stabieler maken?”
Maar duurzaamheid is vaak een uitdaging die je niet alleen kan tackelen: “Het werkt het beste als je dat doet in samenwerking met jouw partners, leveranciers en klanten. En als je ook van jouw medewerkers de nodige buy-in hebt. Zo sta je er als zaakvoerder niet alleen voor om de duurzame keuzes binnen jouw organisatie uit te dragen, want innovatie, optimalisatie en verduurzaming gaan vaak gepaard met groeipijnen.”
Ik wil duurzamer ondernemen
Ondernemers kunnen bij UNIZO het laagdrempelige een-op-eentraject ‘Ik wil duurzamer ondernemen’ volgen. In dat traject zetten ze samen met de ondernemerscoach een stap terug en staan ze stil bij het reilen en zeilen van hun bedrijf. “Vaak zijn zaakvoerders opgeslorpt door hun dagelijkse realiteit. Je hebt nu eenmaal slechts 24 uur in een dag. Continu blussen ze grote en kleine brandjes, maar dat gebeurt niet altijd met een achterliggende en duurzame strategie”, geeft Raïssa aan. “In dit traject helpen wij, als ondernemerscoach, hen een stap terug te zetten en strategisch te kijken naar hun bedrijf met als doel het bedrijf te optimaliseren en verduurzamen op alle vlakken.”
In het traject brengt de ondernemer, samen met de ondernemerscoach, de huidige situatie van het bedrijf in kaart. “We focussen niet alleen op jouw bedrijf en haar werking, maar ook op jouw ecosysteem”, vertelt Raïssa. “Als ondernemerscoach voelen we daar vaak al de pijnpunten of prioriteiten naar boven komen. We schetsen ook het bredere kader van duurzaamheid: wat heeft Europa beslist en welke regelgevingen komen er op ons af.”
In de volgende sessies duiken ze dan dieper in de bedrijfscontext, de prioriteiten en de specifieke uitdagingen. In een afsluitende sessie, bespreekt de ondernemerscoach een stappenplan, een soort roadmap, met de zaakvoerder, waarmee die zelf nog verdere stappen kan zetten naar meer duurzaamheid. Raïssa voegt toe: “Ik merk dat veel ondernemers schroom hebben wanneer ze communiceren over hun duurzaamheidsinspanningen. Begrijpelijk, want ze willen wegblijven van greenwashing en vrezen vaak dat ze het nog niet goed genoeg doen. Dus we reiken hen ook handvaten aan om de communicatie over duurzaamheid te stroomlijnen.”
“Bedrijven die er vandaag niet mee bezig zijn, verliezen hun relevantie.”
Hoopvol
Raïssa hoopt dat ondernemers die het traject volgen vooral buitenwandelen met een duurzaam plan om hun bedrijf toekomstbestendig te maken: “Ik hoop dat ze met behulp van dit traject sneller kunnen inspelen op de veranderende markten, dat ze weten bij welke partners ze kunnen aankloppen, en dat hun bedrijf dus op die manier meer bestand wordt tegen crisissen.”
“Oudere generaties hadden veel vaker het idee ‘Après moi, le déluge”. Maar de jongere generatie denkt op een andere manier. Voor hen is duurzaamheid een prioriteit. Dat vind ik eigenlijk wel een hoopvolle evolutie”, concludeert Raïssa.
