“Consumentenbescherming: de slinger mag niet doorslaan ten koste van ondernemers”
Consumenten beschermen zonder correcte ondernemers onder een steeds dikkere laag regels te bedelven: het klinkt logisch, maar aan de ontbijttafel bij UNIZO Limburg, met ondernemers en minister Rob Beenders (Consumentenbescherming, Sociale Fraudebestrijding, Personen met een handicap en Gelijke Kansen), bleek onlangs nog maar eens hoe moeilijk dat is. Chinese webshops, controles, garanties, energie, flexi-jobs… het kwam allemaal aan bod. Maar dé hamvraag die als rode draad doorheen het gesprek liep, klonk behoorlijk luid: wie beschermt de kmo wanneer die zelf de zwakkere partij is?
“Ik wil dit gesprek ook zien als een leeroefening voor mij. Ik heb niet alle wijsheid in pacht.” Rob Beenders zette meteen de toon. Consumentenbescherming en ondernemerschap worden volgens hem te makkelijk als twee tegengestelde belangen voorgesteld. “Terwijl kmo’s en consumenten vaak net een gelijkaardige bescherming nodig hebben. Tegenover grote internationale spelers staan ze allebei veel zwakker.” Instemmend geknik bij Bart Lodewyckx, gedelegeerd bestuurder van UNIZO Limburg.
De ondernemers rond de tafel hadden flink hun huiswerk gemaakt en hun vragen grondig voorbereid: stuk voor stuk over dossiers uit hun dagelijkse praktijk. Met één duidelijke constante als centrale boodschap: ondernemers vragen geen vrijgeleide, wel begrijpelijke regels, gerichte controles en oog voor wie correct werkt. Rob Beenders toonde begrip en trachtte de aanwezigen min of meer gerust te stellen: “Het zijn vooral de grote internationale mastodonten die van onze markt een ongelijk speelveld maken. Daar ligt dan ook onze focus bij ons controle- en sanctioneringsbeleid.”
Chinese webshops: “Waarom kan dat hier zomaar binnen?”
Elke Jeurissen, zaakvoerster van Solid+ en VRS+ hoefde niet lang te zoeken naar een voorbeeld van oneerlijke internationale concurrentie. Haar bedrijven bouwen en verdelen hogedrukapparatuur met Europese onderdelen, maar zien steeds meer goedkope Chinese kopieën opduiken. Soms zelfs met het logo of de herkomstaanduiding van de oorspronkelijke Europese fabrikant erop. Via sociale media en influencers vinden die producten bovendien razendsnel hun weg naar de consument. “En het gaat niet alleen om concurrentie”, zegt ze. “Ook om veiligheid. Je ziet hetzelfde met speelgoed. Mensen kopen dat voor enkele euro’s en stellen zich nauwelijks de vraag waar het vandaan komt of aan welke normen het voldoet.”
Rob Beenders noemde die oneerlijke concurrentie “een van de belangrijkste terreinen” van zijn beleid. Producten die hier op de markt komen, moeten aan dezelfde normen voldoen, of ze nu uit Lommel, Duitsland of China komen. Miljoenen pakjes individueel controleren kan niet. Daarom wordt gewerkt aan steekproeven op volledige zendingen uit China. Blijkt een te groot aandeel niet conform, dan zou de hele lading kunnen worden tegengehouden. “Een pakjestaks alleen gaat dit niet oplossen”, beseft ook hij.
De ondernemers rond de tafel waren het daarmee eens. Een pakje van drie euro uit China lijkt misschien goedkoop, maar iemand betaalt uiteindelijk de verborgen rekening: via milieu-impact, sociale dumping, afval of verloren lokale jobs. Minister Beenders wil daarom niet alleen controleren, maar ook het koopgedrag beïnvloeden. Via onder meer de campagne ‘Durf Vergelijken’ wil hij consumenten duidelijker tonen wat achter een bodemprijs schuilgaat. “Consumenten hebben rechten”, zei hij, “maar ook een eigen verantwoordelijkheid.”
Controleur aan de deur: helpen of betrappen?
Ander beladen gespreksonderwerp aan de tafel: de handhaving. Patrick Hilven van Winfera legde het vuur meteen aan de schenen van de minister. Zijn bedrijf probeert de regels correct te volgen, ook wanneer uitzonderlijk op zaterdag wordt gewerkt. Tegelijk ziet hij spelers die veel losser omspringen met sociale regels, aansprakelijkheid en kwaliteit. “Stop met mensen te plagen. Stop met regels bij te creëren die niemand nog snapt. Pak de malafide bedrijven aan en maak het voor de goeie eenvoudiger.”
Rob Beenders gaat niet mee in de redenering dat regels alleen voor “de slechten” kunnen gelden. Maar de manier van controleren moet volgens hem wel anders. “We komen uit een periode waarin controles vaak te hard en te onredelijk waren tegenover bonafide ondernemers. Die tanker proberen we te keren.” Sociale inspecteurs hebben appreciatierecht; informeren en sensibiliseren moeten vaker vóór sanctioneren komen.
Bart Lodewyckx bevestigde dat die koerswijziging nodig is. “Wij krijgen geregeld ondernemers aan de lijn die zo’n controle als bijzonder zwaar, soms zelfs traumatiserend ervaren. Als je dag en nacht in je zaak staat, komt het hard aan wanneer je behandeld wordt alsof je een gangster bent.” Minister Beenders wees tegelijk op ernstige inbreuken die bij gerichte controles worden gevonden. Zijn ideaalbeeld? Geen hele sector uitkammen, maar via meldingen en risicoanalyse zo precies mogelijk weten waar de echte problemen zitten.
Eén van de ondernemers aan de tafel vertelde hoe een deeltijdse medewerkster ooit enkele minuten langer doorwerkte omdat ze nog met een klant aan de lijn hing. Een controle leidde uiteindelijk tot twee verschijningen in Hasselt en zelfs een rechtszaak. Beenders schudde het hoofd. “Net in zo’n geval moet dat appreciatierecht helpen. Er was een cultuur ingeslopen waarin men niet meer geloofde dat iemand te goeder trouw kon handelen. Die ingesteldheid moet eruit.”
“Wij zouden bijna één personeelslid fulltime moeten inzetten voor garantie.” — Laeticia Hancart, Knokke Sea Bike
Garantie: “Wij zouden er bijna iemand voltijds voor nodig hebben”
Dat goede trouw niet alleen bij ondernemers een rol speelt, bleek toen het gesprek naar garantie en retour verschoof. Elise Detavernier van de UNIZO-studiedienst legde de verlengde omgekeerde bewijslast – van 6 maanden naar 2 jaar! - op tafel. Wanneer een product binnen de wettelijke garantieperiode defect raakt, is het aan de verkoper om aan te tonen dat verkeerd gebruik, slijtage of slecht onderhoud aan de basis ligt. Juridisch klinkt dat helder. In een winkel is het vaak een ander verhaal.
Laeticia Hancart van Knokke Sea Bike herkende het meteen. Een elektrische fiets komt na anderhalf jaar terug met een defecte motor. De klant eist garantie, de leverancier weigert omdat er bijvoorbeeld waterinsijpeling of fout gebruik wordt vermoed. En wie zit ertussen? De fietsenhandelaar. “Wij zouden bijna één personeelslid voltijds moeten inzetten voor garantie”, zegt ze. Detavernier ziet op het terrein dat veel retailers daarom uiteindelijk zelf de kost slikken. Niet noodzakelijk omdat de consument gelijk heeft, maar omdat een technische expertise, een conflict, een ombudsdossier of reputatieschade nog meer tijd en geld kost.
Minister Beenders verraste door niet meteen in de verdediging te schieten. Zijn administratie krijgt vandaag te weinig concrete meldingen om de regeling opnieuw te evalueren, zei hij. Maar hij nodigde UNIZO expliciet uit om cases te bezorgen. “Zoals er malafide ondernemers zijn, zijn er ook malafide consumenten die misbruik maken.” Het was een zin die aan ondernemerskant zichtbaar geapprecieerd werd.
Nieuwe duurzaamheidsregels: eerst uitleggen, dan sanctioneren
Lieve Hauben van adviesbureau Tirion bracht de nieuwe Europese regels rond duurzaamheidsclaims binnen. Ondernemers die communiceren over “groen”, “duurzaam” of “klimaatneutraal” zullen hun claims veel sterker moeten kunnen onderbouwen. De doelstelling – greenwashing aanpakken – kan op begrip rekenen. De vraag aan de tafel was evenwel wat er gebeurt met een kleine retailer die te goeder trouw een duurzaamheidsclaim van zijn leverancier overneemt en achteraf ontdekt dat die niet voldoende onderbouwd was.
Beenders erkende dat veel Europese regels ontstaan vanuit misbruiken bij grote spelers, maar daarna ook bij kmo’s terechtkomen. Daarom wil zijn kabinet bij nieuwe omzettingen zelf duidelijke richtlijnen maken. Voor kmo’s moet een eerste controle volgens hem in principe adviserend zijn. “Geen mens snapt al die regels nog. Dan moet je eerst helder uitleggen wat de bedoeling is en de kans geven om bij te sturen.” Grote bedrijven die bewust misleidende claims gebruiken, mogen volgens de minister op minder mildheid rekenen.
“Het zijn vooral de grote internationale mastodonten die op onze markt voor een ongelijk speelveld zorgen.” — Rob Beenders, minister van o.m. Consumentenbescherming
Wie beschermt de kleine ondernemer?
Ronny Voortmans, voorzitter van Horeca Limburg, voegde nog een extra laag aan dit gespreksonderwerp toe. Waarom beschermen we consumenten steeds beter tegen automatische contractverlengingen, lange opzegtermijnen en ingewikkelde voorwaarden, maar behandelen we een kleine zelfstandige tegenover een telecomoperator, energieleverancier, afvalophaler of financiële instelling alsof beide partijen even sterk staan? “Veel kleine ondernemers zitten daar minstens even zwak tegenover als een consument.”
Beenders volgde die analyse opvallend ver. Voor micro- en kleine ondernemingen ziet hij argumenten om elementen uit de consumentenbescherming door te trekken naar B2B-relaties. Voor energie zit daar volgens hem al een maatregel over in het federale kmo-plan. Ook het vreemde grensfenomeen dat Voortmans aanhaalt – vanuit Spanje naar Nederland bellen kan goedkoper zijn dan vanuit Limburg naar net over de grens – moet tegen 2029 grotendeels verdwijnen.
Als regels de praktijk niet volgen
Het ene na het andere pijnpunt vanuit de ondernemers passeerde de revue. Rudi Vandromme van Energy Revolution vroeg aandacht voor energiemanagementsystemen. Zonnepanelen en batterijen worden gekeurd, maar het digitale “brein” dat de installatie aanstuurt, opereert volgens hen nog te veel in een grijze zone. Vandromme pleitte voor een duidelijk lastenboek met minimale kwaliteitseisen. Minister Beenders gaf ruiterlijk toe dat het technische dossier niet zijn specialiteit is – “ik snap daar eerlijk gezegd nog te weinig van” – maar hij gaf aan de vraag te hebben doorgespeeld naar federaal minister van Energie, Mathieu Bihet (MR) en wil het vanuit consumentenbescherming mee opvolgen.
Geert Gaens van Alk Reismakers legde een complexe arbeidsmarktpuzzel op tafel. Zijn onderneming combineert een reisbureau met busvervoer. Zijn werknemers kunnen binnen het bedrijf verschillende taken opnemen, maar mogen niet buiten hun gewone uren als flexi-jobber in zijn eigen bedrijf extra bijverdienen. Vijf kilometer verder bij een andere werkgever kan dat wel. “Als ik mijn bedrijf in twee zou splitsen, dan zou het plots wél kunnen”, merkt hij droog op. Beenders toonde begrip voor die frustratie, maar bleef bij het uitgangspunt dat flexi-jobs reguliere tewerkstelling niet mogen verdringen. Deze legislatuur ziet hij de deur naar flexi-jobs bij de eigen werkgever dan ook niet meer opengaan.
Nog vanuit de reissector weerklonk rond de tafel een luide roep om een gelijk speelveld. Yves Meyers van Reizen Meyers en Morena Vetrugno van Solmar Reizen wezen op de verplichtingen rond garanties, transparantie en aansprakelijkheid. Buitenlandse en online spelers die zich tot Belgische consumenten richten, moeten dezelfde regels volgen, antwoordde de minister. Maar de moeilijkste schakel blijft ook hier de handhaving.
Geen vrijgeleide, wel gezond verstand
De lijst met behandelde onderwerpen tijdens het twee uur durende gesprek was lang. Pop-upwinkels die alleen de lucratieve maanden meepikken en concurreren met retailers die het ganse jaar door van hun zaak moeten leven. Inclusie op de arbeidsmarkt, waar Leen Goossens van Letsgoos.be vroeg hoe werkgevers meer mensen met een handicap kansen kunnen geven. En telkens opnieuw diezelfde vraag naar proportionaliteit, die Christophe Wels, zaakvoerder van Primetime Group en voorzitter van UNIZO Limburg, uiteindelijk expliciet op tafel legde: de optelsom van informatieplichten, garanties, controles en nieuwe regels weegt voor kmo’s veel te zwaar in verhouding tot de meerwaarde die het oplevert.
Doorheen gans het gesprek hield minister Beenders vast aan zijn uitgangspunt: consumenten beschermen hoeft geen strijd tégen ondernemingen te zijn. Integendeel, benadrukte hij, veel regels zijn er net omdat correcte ondernemers vragen om malafide concurrenten aan te pakken. Maar ook hij erkent dat de overheid daarbij het verschil moet blijven zien tussen fraude en een fout te goeder trouw, tussen een multinational met een juridische afdeling en een kmo die de regelgeving zelf moet ontcijferen.
Dat is wat na het ontbijtgesprek bleef hangen. De ondernemers vragen niet om minder verantwoordelijkheid, wel dat die langs twee kanten werkt: een consument die beschermd wordt maar ook verantwoordelijkheid draagt, een overheid die controleert maar ook uitlegt, en correcte ondernemers die niet blijven betalen voor wie bewust de regels omzeilt. Op dat punt liggen minister en ondernemers minder ver uit elkaar dan de titel “Consumentenbescherming” doet vermoeden.
“Stop met mensen te plagen, stop met regels bij te creëren. Stop met dingen die niemand snapt.” — Patrick Hilven, Winfera
Patrick Hilven staat aan het roer van ramen- en deurenbedrijf Winfera
Ronny Voortmans is voorzitter, Horeca Limburg en zaakvoerder van de Frietboetiek
Yves Meyers runt zijn eigen reisbureau, Reizen Meyers
Geert Gaens is zaakvoerder van Alk Reismakers
Morena Vertrugno is zaakvoerder van Solmar nv (groepsreizen op maat)
Elke Jeurissen leidt de bedrijven Solid+ en VRS+ (o.m. industriële hogedrukreinigers)
Lieve Hauben is medezaakvoerder bij Tirion Management Consulting
Leen Goossens begeleidt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt via haar bedrijf Letsgoos.be
Rudi Vandromme is zaakvoerder van Energy Revolution (slimme energie-oplossingen)
Christophe Wels, zaakvoerder van Primetime Group en voorzitter van UNIZO Limburg
Laetitia Hancart is zaakvoerster van Knokke Sea Bike (verkoop, herstel, verhuur fietsen)
Minister Rob Beenders ging in gesprek met tien ondernemers uit verschillende sectoren. Namens UNIZO schoven mee aan: Bart Lodewyckx, gedelegeerd bestuurder van UNIZO Limburg, Patrick Buteneers (belangenbehartiger UNIZO Limburg) en Elise Detavernier, jurist bij de UNIZO-studiedienst.
Deze ontmoeting kadert in een reeks waarbij UNIZO ondernemers letterlijk tot bij de beleidsmakers brengt (en omgekeerd). Dankzij deze inhoudelijke neerslag beleef jij het gesprek mee van op de eerste rij.
“Als je dag en nacht aan het werken bent in je zaak en je wordt gecontroleerd alsof je een gangster bent, dan komt dat bijzonder hard aan.” — Bart Lodewyckx, UNIZO Limburg
