Een nieuw monitoringsrapport van de Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid toont nog maar eens aan dat zelfstandigen vaker onder de inkomensarmoedegrens belanden dan werknemers. “Het gevolg van kosten die blijven (op)lopen, internationale onzekerheid, administratieve lasten en oneerlijke concurrentie. Laat dit nog maar eens bewijzen dat zeker niet alle ondernemersverhalen succesverhalen zijn. Ondernemers dragen alle risico’s alleen en hebben quasi geen vangnet. UNIZO vraagt dan ook naar een beleid dat dit in het achterhoofd houdt en zelfstandigen beter beschermt tegen armoede door werken en ondernemerschap te versterken in plaats van extra drempels op te leggen.”

“Deze conclusies komen niet geheel als een verassing, de teneur op het terrein is vaak negatief. Uit eerdere bevragingen bleek bijvoorbeeld dat de helft van de ondernemers continu geldzorgen ervaart. Uit ons recent onderzoek blijkt dat bijna één op drie Vlaamse zelfstandigen, vrije beroepers en kmo’s verwacht dat 2026 een (veel) slechter jaar wordt dan 2025. Maar liefst 80 procent van de kmo’s plant geen of slechts minieme investeringen in de eigen zaak. Armoede en financiële problemen zijn een enorm taboe onder zelfstandigen. Heel wat ondernemers aarzelen (te) lang om hulp te vragen. Of weten gewoon niet waar die te vinden: twee op drie ondernemers weet niet waar ze als ondernemer terechtkunnen voor hulp. Dat is een probleem.”

-Bart Buysse, gedelegeerd bestuurder van UNIZO

 

Werken werkt, werk creëren niet altijd

Het rapport bevestigt dat werken een sterke bescherming vormt tegen armoede. België heeft met 2,9%, zelfs één van de laagste in-work poverty rates voor werknemers in Europa. Goed voor de derde plaats na Finland en Slovenië. Wie werkt, staat doorgaans sterk.

“Maar voor zelfstandigen ligt dat anders. Zij werken minstens even hard, vaak langer, en toch belanden ze sneller onder de inkomensarmoedegrens. Ondernemen is werken, maar met extra onzekerheid. Het is pijnlijk dat mensen die werk en meerwaarde creëren, betrekkelijk meer risico nemen. Er is dan ook dringend nood aan een betere bescherming voor wie onderneemt in Vlaanderen.”

-Bart Buysse

Persoonlijk welzijn

De impact van financiële onzekerheid weegt  vooral zwaar op het persoonlijke welzijn: drie op vier ondernemers met geldzorgen voelt zich vaak uitgeput. Ze geven aan dat ze minder tijd en aandacht hebben voor andere zaken en dat hun welzijn er duidelijk onder lijdt. Bij ongeveer de helft van de ondernemers met geldzorgen duikt een gevaarlijk patroon op: minder oog voor opportuniteiten, minder creativiteit en het vermijden van risico’s. Dat blijkt uit onderzoek van Thomas Moore en VUB

 

De buffer

Zelfstandigen zitten vaker onder de armoedegrens qua inkomen, maar rapporteren minder zware materiële problemen. Dat klinkt alsof “het wel meevalt”, maar zo werkt het niet. Het betekent vooral dat een maandinkomen bij zelfstandigen minder voorspelbaar is:

“Veel ondernemers bouwen doorheen de jaren een beperkte buffer op. En net daar zit het gevaar: wie armoede te lang “oplost” met improviseren en doorduwen, geraakt stilaan uitgeput:  financieel en mentaal. Eén onverwachte tegenslag en de situatie kantelt razendsnel, omdat zelfstandigen net meer risico dragen en minder vangnet hebben.”

-Bart Buysse

Wat vraagt UNIZO?

“We vragen een beleid dat zelfstandigen versterkt voor het misloopt: minder drempels om te werken en te ondernemen, en meer bescherming wanneer het tegenzit. Beleidskeuzes vragen altijd een eerlijke impactanalyse. Neem nu de aangekondigde btw-verhoging in een aantal sectoren. Zoals ze nu is uitgetekend, dreigt ze gepaard te gaan met kostenstijgingen die ondernemers niet zomaar kunnen doorrekenen. Met marges die al flinterdun zijn, wordt dat voor sommigen fataal.”

“We moeten als maatschappij ook dringend af van het vooroordeel dat elke ondernemer aan een zwembad ligt in het weekend. De zogenaamde strijd tegen vervennootschappelijking vertrekt te vaak van foutieve veronderstellingen. UNIZO stelt dan ook met grote spijt vast dat de federale regering de voorbije periode verschillende maatregelen nam die alle ondernemers met een vennootschap raken, zoals de verstrenging van de minimale bedrijfsleidersbezoldiging en het minder aantrekkelijk maken van het VPPRbis-stelsel en de liquidatiereserve. Er bestaat consumentenbescherming tot in de puntjes, maar zelfstandigen kunnen een gelijkaardige bescherming ook goed gebruiken.”

 

“UNIZO wil, in samenwerking met DYZO, haar maatschappelijke rol blijven spelen en financiële stress bij zelfstandigen sneller bespreekbaar maken. Ondernemers moeten vroeger hulp zoeken en vroeger geholpen worden, in plaats van in stilte te blijven gaan tot het niet meer gaat. UNIZO roept beleidsmakers dan ook op om de boodschap achter deze cijfers niet te missen. De veerkracht van onze ondernemers is niet eindeloos.”

-Bart Buysse