Het aantal zelfstandigen dat uitvalt door ziekte is de afgelopen jaren fors gestegen. Uit een nieuwe studie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen blijkt dat het aantal zelfstandigen met een ziekte-uitkering in zes jaar tijd zelfs met de helft toenam. Vooral burn-out, stress en andere psychische aandoeningen, maar ook spier- en gewrichtsproblemen liggen aan de basis.

Aandeel stijgt fors

Zelfstandigen maken nog altijd een kleiner deel uit van alle mensen die arbeidsongeschikt worden, maar hun aantal stijgt wel sterk. Tussen 2018 en 2024 ging het bij zelfstandigen om:

  • +77% meer gevallen door rug- en gewrichtsklachten
  • +67% meer burn-outs
  • +58% meer psychische problemen

Volgens de Onafhankelijke Ziekenfondsen is een derde van de stijging te verklaren door de afschaffing van de wachttijd: eerst ingekort van één maand naar twee weken in 2018, en in 2019 volledig afgeschaft (voor arbeidsongeschiktheden van minstens acht dagen).

Wachttijd en meer zelfstandigen in hoofdberoep

Volgens UNIZO-expert Bertel Cousaert is de afschaffing van de wachttijd  een belangrijke factor, maar zeker niet de enige:

“We hopen dat de afschaffing van de wachttijd ook gezorgd heeft voor een gedragsverandering: zelfstandigen die vroeger bleven doorwerken ondanks gezondheidsproblemen omdat ze anders een maand zonder inkomsten zaten, durven vandaag sneller de stap naar ziekteverlof zetten. Er wordt vaker over ziekte gesproken, zodat het taboe op ziekte bij zelfstandigen langzaamaan verkleint. Dat zijn positieve evoluties. Tegelijkertijd zien we dat het aantal zelfstandigen in hoofdberoep de voorbije zes jaar met 10% is gestegen, van 734.170 in 2018 tot 801.544 in 2024. Ook dat verklaart een deel van de cijfers.”

Niet minder veerkracht, wel meer druk

Toch blijft de situatie volgens UNIZO zorgwekkend:

“Zelfstandigen zijn niet minder veerkrachtig dan vroeger. Maar er komt gewoon steeds meer op hen af: administratieve regeldruk, hogere loonkosten, personeelstekort en late betalingen. Dat stapelt zich op en leidt tot stress, langere werkdagen en een wankele werk-privébalans. Voor velen is tijdelijk sluiten of afbouwen simpelweg geen optie. Daardoor wachten ze te lang om zich ziek te melden, en duurt het herstel vaak langer.”

Preventie en re-integratie op maat

Voor UNIZO is de stijging van het aantal zieke zelfstandigen een alarmsignaal. De organisatie pleit al langer voor minder administratieve ballast en meer aandacht voor preventie en re-integratie.

“Onze oproep is duidelijk: minder papier, meer preventie en begeleiding op maat. Zelfstandigen hebben geen arbeidsarts of grote teams om op terug te vallen. Daarom is het cruciaal dat we sneller ingrijpen. Wie tijdig aan de bel trekt, herstelt sneller en doeltreffender. Ondernemers moeten daar niet op afgestraft worden, maar begeleid.”

-Bertel Cousaert, expert sociale zaken van de UNIZO studiedienst

Brede maatschappelijke aanpak

Volgens UNIZO overstijgt dit probleem de gezondheidszorg alleen.

Bertel Cousaert besluit:

“We moeten dit breder bekijken. Het gaat ook over de manier waarop zelfstandigen hun werk organiseren en over de druk die zelfstandigen ervaren in een steeds competitievere economie. Zonder preventie op maat van zelfstandigen en zonder maatregelen die hen echt ontlasten zoals minder regels, lagere kosten en meer begeleiding, dreigen we nog meer ondernemers te verliezen aan uitputting. Dat zou niet enkel een maatschappelijk, maar ook een economisch drama zijn.