Commerciële samenwerking

Franchising is een vorm van commerciële samenwerking waarbij een onderneming, de franchisegever, een andere onderneming, de franchisenemer, tegen een directe of indirecte geldelijke vergoeding het recht verleent om een franchise te exploiteren voor de verkoop van goederen of de verrichting van bepaalde diensten. De franchisenemer draagt het economisch risico.

Franchising komt vooral voor in de sector van de detailhandel. Heel wat bekende winkelenseignes worden uitgebaat door zelfstandigen onder de vorm van franchising

De drie essentiële karakteristieken van een franchisenetwerk zijn :

• het gebruik van een gemeenschappelijke naam of een gemeenschappelijk embleem en een uniforme opzet van de handelszaak;
• het overmaken van de knowhow door de franchisegever;
• de voortdurende verlening van commerciële of technische bijstand door de franchisegever, bijvoorbeeld: marketing, reclame, boekhouding enz.

Franchising en alle andere vormen van commerciële samenwerking zijn wettelijk geregeld.

Er is een specifieke wetgeving in het Wetboek Economisch Recht opgenomen over de precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten. Die wet is steeds van toepassing bij franchising.

De wet legt een uitgebreide informatieverplichting op aan franchisegevers en elkeen die een formule van commerciële samenwerking ter beschikking stelt. De kandidaat-franchisenemers en zelfstandigen die aan commerciële samenwerking doen, moeten op voorhand inzage krijgen in het contract en moeten een bijkomend informatiedocument ontvangen met een toelichting van belangrijke clausules uit het contract en gegevens van de formuleontwikkelaar (o.a. de ervaringen, de historiek en de vooruitzichten van de samenwerkingsformule). Vanaf dat moment moeten zij steeds één maand bedenktijd krijgen, vooraleer ze beslissen om al of niet de samenwerking aan te gaan. Gedurende die maand mogen er van de franchisenemer ook geen vergoedingen gevraagd worden.

De wet voorziet daarnaast dat in geval van twijfel of onduidelijkheid over bepaalde clausules in het contract de franchisenemer steeds beschermd wordt: de zaak wordt in dat geval geïnterpreteerd in zijn voordeel.

Wanneer de wet toepassen?

De wetgeving voorziet een ruim toepassingsgebied: niet enkel franchisingcontracten, maar alle commerciële samenwerkingsovereenkomsten vallen onder de regelgeving.

Welke informatie moet de franchisegever aan de franchisenemer verstrekken?

De wet regelt enkel de zogenaamde precontractuele fase, dit wil zeggen de fase die voorafgaat aan het sluiten van de overeenkomst. De wet voorziet een dubbele verplichting.

Enerzijds is er de formele informatieplicht waardoor een verplichte wachttermijn wordt ingevoerd tussen het informeren van de kandidaat-partner en het ondertekenen van het samenwerkingscontract. Anderzijds is er de inhoudelijke informatieplicht die de afgifte voorziet van een inhoudelijk informatiedocument.

1. Formele informatieplicht: 1 maand wachttermijn

• De wet verplicht de franchisegever en elkeen die een formule van commerciële samenwerking ter beschikking stelt om vooraf de kandidaat-partner te informeren. De kandidaat-partner moet steeds minstens 1 maand de tijd krijgen om de voorgestelde formule en de informatie hierover te onderzoeken alvorens het contract al of niet te ondertekenen.

• In die periode van 1 maand mag de kandidaat-partner op geen enkele wijze verplicht worden om een verbintenis aan te gaan. De enige uitzondering hierop is de verbintenis om vertrouwelijk om te springen met de verstrekte informatie. Er mag evenmin een vergoeding, een bedrag of een waarborg worden gevraagd of betaald gedurende die periode.

• Indien de franchisegever die verplichting niet nakomt, heeft de franchisenemer of commerciële partner steeds het recht om de nietigheid te vragen van het contract en de samenwerking. Dit dient wel te gebeuren binnen de 2 jaar na het sluiten van de overeenkomst.

2. Inhoudelijke informatieplicht: het informatiedocument

De wet verplicht de franchisegever en elkeen die een formule van commerciële samenwerking ter beschikking stelt om vooraf de kandidaat-partner te informeren. Meer specifiek bepaalt de wet dat de franchisegever of formuleontwikkelaar de volgende documenten ter beschikking moet stellen:

• een ontwerp van de samenwerkingsovereenkomst
• een afzonderlijk document

Deze documenten kunnen door de franchisegever of formuleontwikkelaar afgegeven worden op papier of via een digitale drager, bvb CD-rom of e-mail. Het afzonderlijk document dat de franchisegever of formuleontwikkelaar ter beschikking stelt, moet uit 2 delen bestaan:

• een deel met belangrijke contractuele bepalingen
• een deel met gegevens om de formule te kunnen beoordelen

In Deel I van het informatiedocument moeten de volgende vermeldingen staan

• vermelding dat de overeenkomst al of niet persoonsgebonden is
• de verplichtingen van de kandidaat-partner
• de gevolgen van het niet behalen van deze verplichtingen
• de berekeningswijze van de vergoeding die de kandidaat-partner moet betalen en de eventuele herzieningswijze
• concurrentiebedingen, hun duurtijd en hun voorwaarden
• de duurtijd en hernieuwingsvoorwaarden van de overeenkomst
• de opzeg- en beëindigingsvoorwaarden
• voorkooprechten en/of aankoopopties van de formuleontwikkelaar + de regels voor de waardebepaling van de handelszaak
• de exclusiviteiten van de formuleontwikkelaar

In Deel II van het
informatiedocument moeten de volgende vermeldingen staan:

• alle nodige identificatiegegevens van de formuleontwikkelaar
• intellectuele rechten waarvan gebruik wordt toegestaan (vb de merken)
• jaarrekeningen van de formuleontwikkelaar van de laatste 3 boekjaren
• ervaringen van de formuleontwikkelaar inzake commerciële samenwerking
• historiek, staat en vooruitzichten van de actieve markt: algemeen en lokaal
• historiek, staat en vooruitzichten van het netwerk: algemeen en lokaal
• aantal uitbaters van het netwerk laatste 3 jaar + expansievooruitzichten netwerk: Belgisch + internationaal
• detail van de samenwerkingsovereenkomsten van de laatste 3 jaar: aantal afgesloten, aantal beëindigde (+ door wie), aantal niet hernieuwde
• lasten en investeringen van de kandidaat-partner: bij aanvang en tijdens de samenwerking, de bedragen en hun bestemming en aflossingstermijn, moment van aanvang en hun lot bij beëindiging.

Indien het afzonderlijk document niet alle gegevens bevat die de wet voorschrijft, dan kan de franchisenemer of commerciële partner de nietigheid van de clausule in kwestie inroepen. De wet bepaalt ook dat de gegevens in het afzonderlijk document duidelijk en begrijpelijk opgesteld moeten worden.

Geheimhoudingsplicht

Zowel de formuleontwikkelaar als de commerciële partner hebben een geheimhoudingsplicht. De wederzijdse inlichtingen die ze van elkaar verkrijgen, mogen ze enkel – rechtstreeks of onrechtstreeks – gebruiken in het kader van de onderhandelde samenwerking en overeenkomst. Deze verplichting geldt ook indien na de informatiefase het contract toch niet ondertekend wordt.

De kandidaat-franchisenemer kan bijvoorbeeld het ontwerpcontract ter beoordeling voorleggen aan een expert. Hij mag evenwel niet alle bedrijfsgegevens van de formuleontwikkelaar prijsgeven aan een concurrerende formuleontwikkelaar.

Bescherming franchisenemer

• Interpretatie in zijn voordeel

De wet voorziet ook dat de gegevens en de clausules in het contract duidelijk en begrijpelijk moeten opgesteld zijn. In geval er twijfel of onduidelijkheid bestaat over een bepaalde inlichting of over een bepaalde clausule, dan moet die informatie of clausule geïnterpreteerd worden in het voordeel van de franchisenemer of commerciële partner.

• Geen omzeiling van de wet

De wet heeft een dwingend karakter, dit wil zeggen dat de wet door een contractuele clausule niet buiten toepassing kan geplaatst worden.

• Geen buitenlandse wetgeving / regelgeving

De wet voorziet ook dat de Belgische wet steeds van toepassing is zodra het gaat om een franchisenemer of commerciële partner die zijn activiteiten – hoofdzakelijk – in België uitoefent. Bij eventuele geschillen is in dat geval ook steeds de Belgische rechtbank bevoegd.

Een handelsagenthuurovereenkomst is een overeenkomst waarbij de handelsagent door de opdrachtgever, principaal genoemd, permanent en tegen vergoeding (commissie) belast wordt met het bemiddelen en eventueel afsluiten van zaken in naam en voor rekening van de principaal. Essentieel is dat de handelsagent zelfstandig optreedt en niet onder het gezag van de principaal staat.

Dit zijn de voorwaarden opdat de wet op de handelsagentuur van toepassing is:

• een overeenkomst tussen 2 zelfstandigen, een principaal (opdrachtgever) en een agent (die niet onder gezag staat)
• er is een permanente samenwerking
• er wordt een vergoeding betaald aan de agent
• voor het bemiddelen/afsluiten van zaken
• in naam en voor rekening van de principaal

Deze samenwerkingsvorm wordt wettelijk geregeld in Boek X van het Wetboek Economisch Recht.

De vergoeding van de handelsagent in het kader van handelsagentuurovereenkomsten mag ofwel een vast bedrag zijn, ofwel een commissie, ofwel een combinatie van beiden.

Indien gekozen wordt voor een vast bedrag dan kunnen partijen vrij het bedrag bepalen.

Indien gekozen wordt voor een commissie dan wordt gebruik gemaakt van bijvoorbeel een percentage op de waarde van de afgesloten zaken, een bepaald bedrag per transactie, ...

Opgelet: de wet zegt dat alle 'elementen van de vergoeding die variëren naar gelang van het aantal zaken of de waarde daarvan' worden beschouwd als een commissie. 

De opzeggingstermijnen worden in de eerste plaats bepaald in het contract.

De opzegtermijn mag echter in geen geval korter zijn dan:

• 1 maand bij opzeg gedurende het eerste jaar
• 2 maanden bij opzeg gedurende het tweede jaar
• 3 maanden bij opzeg gedurende het derde jaar
• 4 maanden bij opzeg gedurende het vierde jaar
• 5 maanden bij opzeg gedurende het vijfde jaar
• 6 maanden bij opzeg gedurende het zesde jaar en gedurende alle daaropvolgende jaren

  Bvb: een opzegtermijn van 1 maand in alle gevallen is onvoldoende, een opzegtermijn van 6 maanden in alle gevallen is voldoende en toegelaten.

De hogervermelde opzegtermijnen zijn ook van toepassing indien er hierover niets voorzien is.

De handelsagent heeft recht op een zogenaamde uitwinningsvergoeding bij de beëindiging van de handelsagentuur als:

• hij nieuwe klanten heeft aangebracht
• dit voordelen oplevert voor de principaal na het einde van het contract

Er is geen uitwinningsvergoeding ten gevolge van:

• beëindiging door de principaal omwille van ernstige tekortkomingen van de handelsagent
• beëindiging door de handelsagent, tenzij bij ernstige tekortkoming van de principaal
• bij overdracht van de agentuur naar een derde
• opeising meer dan één jaar na de beëindiging van de overeenkomst

De vergoeding dient tussen de partijen onderling vast gelegd te worden. Het bedrag van deze uitwinningsvergoeding wordt bepaald rekening houdend zowel met de gerealiseerde uitbreiding van de zaken als met de aanbreng van klanten. De uitwinningsvergoeding mag niet meer bedragen dan het bedrag van een jaar vergoeding berekend op basis van het gemiddelde van de vijf voorafgaande jaren of op basis van de gemiddelde vergoeding in de voorafgaande jaren indien de overeenkomst minder dan vijf jaar heeft geduurd. Indien er geen akkoord is over de vergoeding, dan bepaalt de rechter het bedrag.

De handelsagent heeft ook nog recht op een bijkomende schadevergoeding indien de uitwinningsvergoeding de schade niet dekt.

Het is begrijpelijk dat u niet graag commissie aan uw agenten betaalt voor deals die u zelf rechtstreeks afsluit, zonder tussenkomst van die agenten.

Anderzijds is het ook logisch dat de agenten het exclusieve prospectierecht in hun wervingsgebied maximaal willen vrijwaren. Als u zelf rechtstreeks en actief klanten gaat zoeken binnen het contractueel bepaalde gebied van uw agenten, zonder hen enige commissie te betalen op de afgesloten deals, schendt u in feite de exclusiviteitsovereenkomst en ontneemt u de agenten potentiële deals, waarvoor ze commissie hadden kunnen opstrijken.

Maar als bepaalde klanten zelf naar u toekomen (u benadert ze niet persoonlijk), bijvoorbeeld op een nationale vakbeurs, waar u de bekendheid van uw producten ondersteunt (wat ook goed is voor uw agenten), liggen de kaarten natuurlijk enigszins anders. Om problemen in dit soort specifieke situaties te vermijden, zou u contractueel met uw agenten kunnen overeenkomen dat ze voor de rechtstreeks door u afgesloten deals nog wel een commissie opstrijken, maar dan een lager percentage dan wanneer zij de deal hadden aangebracht. Uiteraard kan u zo’n overeenkomst met uw agenten enkel sluiten voor de toekomst en mits wederzijds akkoord.

Zo niet moet u inderdaad de integrale, contractueel bepaalde commissiepercentages aan uw agenten betalen, ook voor deals die u rechtstreeks op de beurs heeft afgesloten.