Er waren nog nooit zoveel kmo’s in België, meer dan 1,37 miljoen om precies te zijn. Dat blijkt uit ons nieuwe KMO-rapport. Een cijfer waarop we als maatschappij en als economie fier mogen zijn. Ondernemerschap leeft en doet leven. Mensen vinden de motivatie, nemen initiatief en ideeën groeien uit tot bedrijven. Dat is goed nieuws, maar daar houdt het ook even op. Want ons rapport - in samenwerking met UCM en GraydonCreditsafe - brengt ook wat minder fijne tendensen aan het licht. 

Zoals de groei van het aantal kmo’s: die vertraagt, vooral in Vlaanderen. Tussen Schelde en Leie groeit het aantal starters minder snel en verdwijnen er meer ondernemingen. Vorig jaar stopten meer dan honderdduizend bedrijven hun activiteiten, waarvan ruim elfduizend via een faillissement. Het gevolg is dat de netto groei van het aantal kmo’s duidelijk lager ligt dan enkele jaren geleden. Dat zegt veel over het vertrouwen van ondernemers en over de ruimte die ze voelen en krijgen om te investeren en te groeien. 

Bekommernis nummer twee: Het bedrijfsweefsel verschuift. Grotere kmo’s groeien verder door, dat is positief. Maar de ondernemingen met één tot vier werknemers, de bedrijven waar werkgeverschap vaak begint, kennen een terugval in aantal. Ondernemen op zich blijft dus aantrekkelijk, maar de stap naar werkgeverschap is voor veel kleine ondernemers (te) zwaar geworden. En het blijkt voor kleinere bedrijven in België moeilijk om door te groeien. Die zaken verklaren meteen ook de opmars van de eenmanszaken.

De reden hoeven we niet ver te zoeken. Ondernemen is de voorbije jaren structureel duurder en moeilijker geworden. De loonkosten stegen fors, financiering werd duurder, er kwam weer heel wat administratie bij en energie blijft aanzienlijk duurder dan vroeger. Het conflict in het Midden-Oosten dreigt ook daarop nog een verdere negatieve impact hebben. 

Verder spraken veel ondernemers de laatste jaren, mede door de opeenvolgende crisissen, hun buffers aan om hun bedrijf draaiende te houden en investeringen mogelijk te maken. Vandaag zijn die reserves dunner geworden, terwijl de kosten niet terugkeren naar het oude niveau. Dat maakt ondernemingen financieel kwetsbaarder voor nieuwe schokken.

Om al die redenen vraagt UNIZO aan de Vlaamse, Brusselse en federale regering blijvende aandacht voor een echt kmo-beleid dat groei, veerkracht en jobs versterkt. Think small first moet daarbij het uitgangspunt zijn. Wetgeving moet vertrekken vanuit de realiteit van de kmo, met vertrouwen in de ondernemer en met minder administratieve lasten. 

Want sterk ondernemerschap vraagt gerichte hefbomen. In de eerste plaats moet werkgeverschap opnieuw haalbaar worden voor kleine ondernemers. Vandaag botsen zij bij een eerste of tweede aanwerving naast de loonkost op een kluwen van regels, sociale bijdragen en administratieve verplichtingen. Een minder kostelijk en eenvoudiger systeem en minder administratie zou het verschil maken tussen een aanwerving uitstellen of effectief iemand extra in dienst nemen.

Daarnaast moet het ondernemingsklimaat kmo’s helpen om door te groeien. Investeren moet makkelijker worden, financiering toegankelijker en internationaliseren haalbaar, zodat bedrijven de kans krijgen om zich aan te passen, te innoveren en nieuwe markten te verkennen.

In een land van kmo’s en familiebedrijven moet het beleid ook voldoende aandacht hebben voor een vlotte en eenvoudige overdracht van ondernemingen. Wanneer een ondernemer zijn levenswerk wil doorgeven aan de volgende generatie, moet dat op een haalbare manier kunnen, met een tijdige en goede begeleiding en zonder te grote fiscale en andere drempels.

Het KMO-rapport toont dus twee gezichten van onze economie. Enerzijds een recordaantal ondernemers, wat bewijst dat ondernemerschap springlevend blijft. Anderzijds een landschap waarin ondernemen complexer, duurder en financieel onzekerder werd. Wie wil dat ons sterke ondernemersweefsel blijft standhouden en groeien, moet er dus voor zorgen dat ondernemers opnieuw de ruimte krijgen om te investeren, te groeien en mensen aan te werven. Want waar ondernemerschap kansen krijgt, ontstaan nieuwe ideeën, bedrijven en jobs. En dat zorgt voor heel wat gunstige wind in de zeilen van onze Belgenboot. 

Bart Buysse

Nuttig voor jou