Geldt corona als overmacht?

Laatste aanpassing: 
30/03/2020

Kan jij of diegene waarmee je een contract hebt corona inroepen om een contract niet na te leven, op te schorten of te ontbinden? Het korte antwoord: mogelijks, maar het hangt van de omstandigheden af. Hieronder vind je enkele verduidelijking over het begrip ‘overmacht’, de mogelijke gevolgen op contracten en enkele FAQ’s.

1 Kijk eerst naar je contract. Bevat die een overmachtsclausule?

Mogelijks bevat je contract een overmachtsclausule die bepaalt wat wel en wat niet als overmacht kan worden beschouwd (bv. ziekte en epidemie), de verplichtingen van de partij die zich op overmacht beroept (bv. een kennisgevingsverplichting) en wat de gevolgen zijn op de uitvoering van de overeenkomst (schorsing, ontbinding,…).

Er bestaan ook andere vormen van overmachtsclausules (zogenaamde hardshipclausules) waarbij partijen gebeurtenissen of omstandigheden omschrijven die het contractueel evenwicht verstoren en de wijze waarop dit evenwicht moet worden hersteld, bv. via een heronderhandelingsplicht of een schorsing-of opzeggingsmogelijkheid van het contract.

2 Geen clausule? Dan moet je terugvallen op de wettelijke voorwaarden inzake overmacht

Voorziet het contract niets, dan val je terug op de wettelijke regels inzake overmacht. Er zijn drie cumulatieve voorwaarden om je op overmacht te kunnen beroepen: 

  • Er is sprake van een onvoorzienbare gebeurtenis
  • die niet toerekenbaar aan de partij die zich beroept op overmacht
  • waardoor de uitvoering van de verbintenissen definitief/tijdelijk onmogelijk is.

Nu, zijn de wettelijke voorwaarden steeds vervuld naar aanleiding van de genomen regeringsmaatregelen ter beteugeling van de COVID-19 uitbraak? Het antwoord is neen. Dit moet geval per geval (nl. voor elke contractuele verplichting) worden bekeken.

  • Ten eerste moet worden gekeken of de uitvoering van de verbintenissen effectief onmogelijk is geworden, het louter moeilijker of duurder worden van de uitvoering volstaat in principe niet. Ook mogelijkse alternatieve oplossingen moeten in rekening worden gebracht. Sommige rechtbanken zijn ook strenger dan anderen in de beoordeling van deze onmogelijkheid. Belangrijk: het Belgisch recht kent het concept van financiële overmacht niet. Met andere woorden, het niet kunnen aflossen van een geldschuld naar aanleiding van een overmachtssituatie, bevrijdt de schuldenaar niet van diens eigen betalingsverplichtingen, aldus de rechtspraak van het Hof van Cassatie.
  • Ten tweede is ook vereist dat de gebeurtenis onvoorzienbaar was en men zelf niet heeft bijgedragen tot die onmogelijkheid van uitvoering.
  • Hoewel men kan stellen dat niemand dit verwacht had, zal veel afhangen van het tijdstip waarop het contract werd gesloten. Werd het contract afgesloten ver vooraf huidige crisismaatregelen werden genomen, dan lijkt de onvoorzienbaarheid bij het afsluiten van het contract aanvaardbaar. Anders is het van zodra de uitbraak van het virus bevestigd werd. Vanaf dan kan discussie optreden met betrekking tot de onvoorzienbaarheid ervan. 
  • Ook moet worden gekeken of men zelf geen maatregelen kon nemen om de gevolgen van de regeringsbeslissingen te beperken op het contract.

3 De voorwaarden om overmacht in te roepen, zijn vervuld. Wat zijn de gevolgen op mijn contract?

De gevolgen zullen verschillen naargelang de onmogelijkheid tot uitvoering tijdelijk dan wel permanent is.

Het lijkt vrij aanvaardbaar aan te nemen dat het Coronavirus en de gevolgen ervan voor onze maatschappij voor de niet-uitvoering van contracten een tijdelijke reden is. In dat geval, wordt de uitvoering van het contract geschorst, ongeacht of het om een eenzijdig of een wederkerig contract gaat. Van zodra de overmachtssituatie voorbij is, zal het contract verder moeten worden uitgevoerd.

In andere gevallen kunnen de gevolgen van Covid-19 uitbraak en de genomen maatregelen de verdere uitvoering van een contract nutteloos maken. In dat geval is de partij die zich beroept op overmacht definitief bevrijd van de uitvoering van het contract. Althans bij een eenzijdig contract. Bij een wederkerig contract is er nog een andere partij die ook gehouden is tot het leveren van een prestatie. In dat geval lijkt het aanvaardbaar dat ook deze partij zich op overmacht kan beroepen om zich van zijn prestatie te bevrijden.

Veelgestelde vragen

Mag ik omwille van de genomen maatregelen mijn eigen contractuele verplichtingen (bv. betaling van facturen) schorsen?

Er is zeker geen automatisch recht om dit te doen. Je dient hiervoor steeds in overleg te gaan met je schuldeiser. Die moet hier in principe mee akkoord gaan. Belangrijk is wel dat je je goed documenteert. Mocht hier later een juridisch geschil uit volgen, is het belangrijk dat je kan aantonen dat je je zo constructief mogelijk hebt opgesteld (zowel als schuldenaar als schuldeiser).

Opgelet, het Belgisch recht kent geen ‘financiële overmacht’. Met andere woorden: Het feit dat je niet zou kunnen betalen omwille van financieel onvermogen, ook wanneer dat onvermogen het gevolg is van een overmachtssituatie (zoals het Coronavirus en de gevolgen ervan), is zelf geen geval van overmacht waardoor de eigen betalingsverplichting niet zou moeten worden nagekomen, aldus de rechtspraak van het Hof van Cassatie.  

Mijn zaak is verplicht gesloten. Moet ik mijn handelshuur blijven betalen tijdens deze periode?

Zowel vanuit UNIZO als uit politieke hoek werden verhuurders opgeroepen om, waar mogelijk, begrip te hebben voor de situatie van de huurder en waar mogelijk de huur (gedeeltelijk) kwijt te schelden, de overeenkomst te schorsen of betalingsuitstel te verlenen. 

Vanuit juridisch oogpunt, is de verhuurder momenteel echter niet verplicht om de huurgelden kwijt te schelden of een betalingsuitstel te verlenen, tenzij de handelshuurovereenkomst natuurlijk anders zou bepalen.

Opgelet: het rigoureus vasthouden aan de naleving van een contractuele afspraak, kunnen gelet op de uitzonderlijke omstandigheden, in bepaalde gevallen als een vorm van rechtsmisbruik worden beschouwd en een schadeclaim tot gevolg hebben.

Op de vraag of de verplichte sluiting van een handelszaak als ‘overmacht’ kan worden gekwalificeerd en daarmee de betalingsverplichting van de huurder zou opschorten, is alvast geen zeker antwoord te geven. Veel zal afhangen van de concrete zaak en de rechtsinstantie die zich over een eventueel juridisch geschil zou buigen. Zo is het is niet ondenkbaar dat een Vrederechter zal trachten een middenweg te vinden en zal oordelen dat bijvoorbeeld de helft van de huurgelden komt te vervallen, omdat bijvoorbeeld het vrij genot van het handelspand ingevolge de overheidsmaatregel tot sluiting niet langer gewaarborgd was of omdat de concrete situatie van de huurder in de coronacrisis hiertoe noopt. Een andere rechtsinstantie zou echter kunnen oordelen dat de huurgelden wel volledig verschuldigd zijn.

Kortom, er is geen automatisch recht op kwijtschelding van huurgelden, betalingsuitstel, of schorsing van de huurovereenkomst. UNIZO roept contractspartijen hier echter op tot solidair overleg.

Mijn contractspartij beroept zich volgens mij onterecht op overmacht om zijn verplichtingen niet na te komen. Kan ik toch aandringen op een correcte naleving?

De voorwaarden voor het inroepen van overmacht zijn ook in huidige crisistijden niet automatisch vervuld. Men moet dit steeds voor elke contractuele verplichting apart kijken of de voorwaarden vervuld zijn en wat de gevolgen hiervan zijn op de overeenkomst.

Zo kan de uitvoering ook nu niet onmogelijk zijn, of heeft je contractspartij mogelijks zelf bijgedragen tot de onmogelijkheid tot vervulling. In dat geval, kan je nog steeds een correcte naleving eisen.

Opgelet: gezien de uitzonderlijke omstandigheden, raden wij steeds aan om toch de nodige flexibiliteit aan de dag te leggen en goed te documenteren. Het rigoureus vasthouden aan contractuele afspraken, kan namelijk in sommige gevallen worden beschouwd als een vorm van rechtsmisbruik en kan dus ook leiden tot een schadeclaim.

Zie o.a. Hof van Beroep van Gent (2014): Door crisis kan producent onvoldoende transporten in opdracht geven:

“In die omstandigheden, ook tijdens de opzegtermijn, niettemin aanspraak maken op de uitvoering bij equivalent van de samenwerkingsovereenkomst, houdt niet alleen een miskenning van het beginsel van de uitvoering te goeder trouw in, maar levert tevens rechtsmisbruik op gelet op de kennelijke wanverhouding tussen het voordeel voor geïntimeerde en het nadeel dat hierdoor aan appellante wordt berokkend.”

Nog meer weten over de impact van corona op jouw onderneming? 

Check onze coronapagina

Meer over: Corona
Thema: Actueel

Op zoek naar meer ondernemersinfo?

UNIZO ondernemerslijn - 0800 20 750Voor andere nuttige ondernemersinfo
raadpleeg hier het UNIZO Kennisnet:
geef je zoekterm in of zoek per thema
of trefwoord in onze databank.

Of contacteer UNIZO Ondernemerslijn voor
een persoonlijk eerstelijns advies of een
nuttig contact.

Ons adviesteam staat voor je klaar!